دسته‌ها
آینده‌شناسی اندیشکده‌ها تحلیلی رصد استراتژیک رویکرد سیاسی طبقه‌بندی موضوعی مطالب برگزیده

برجام، آغاز نبرد

در فراز و نشیب‌هایی که ایران در مذاکرات متعدد خود با گروه ۱+۵ حول داشته‌ها و برنامه‌های خود در بخش صنعت انرژی هسته‌ای داشت، عاقبت در ۱۴ جولای ۲۰۱۵ در وین، توافقنامه‌ای تحت عنوان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بین ایران و ۶ کشور چین و شوروی، فرانسه، آلمان، انگلیس و آمریکا امضا شد که هنوز همچنان مورد مداقه و بحث متخصصان و تحلیلگران امر است. مهم‌تر آنکه مجلس شورای اسلامی در یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخی خود با بررسی برجام و تصمیم‌گیری درباره آن، قضاوت آیندگان را پیش رو دارد.

برجام ازآن‌جهت مهم است نه به این خاطر که توافقی است در مورد حقی مسلم بنام «انرژی هسته‌ای» بلکه به این خاطر که از این به بعد هر حقی و هر نیازی و هر دستاوردی که ایرانی در پی کسب آن باشد یا آن را تحصیل کند و با چالش‌های برون‌مرزی نیز مواجه شود، برجام به عنوان مرجع، سنت و الگو همواره مطرح خواهد بود که فواید و مضرت‌های آن در حقوق آینده کشور اثری نافذ و ماندگار خواهد گذاشت. بنابراین با در نظر گرفتن این خطر تا فرصت هست باید موشکافانه‌تر به آن پرداخت.

 

Decode کردن:

به منظور مساعدت اعضای کنگره و دیگران برای ارزیابی توافقنامه برجام (Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA مرکز مطالعاتی علوم و امور بین‌الملل بلفر در دانشگاه کندی هاروارد Belfer Center for Science and International Affairs به مفاهیم اساسی و حقایق کلیدی برجام پرداخته و آن را decodeing یا رمزگشایی و شفاف‌سازی کرده است. 

[download id=104]

ممنوعیت‌های هسته‌ای ایران با محدوده زمانی

مدت زمان

پلوتونیوم

اورانیوم

۱۵      سال

– ساختن رآکتور آب‌سنگین اضافی ممنوع

– آب‌سنگین غیرقابل استفاده از کشور خارج شود

– غنی‌سازی بالاتر از ۳/۷۶ ممنوع

– ذخیره کردن اورانیوم غنی‌شده درجه پایین به ۳۰۰ کیلوگرم کاهش پیدا کند

– اضافه کردن امکانات غنی‌سازی به امکانات موجود ممنوع

– فردو: ۱۰۴۴ سانتریفیوژ نصب‌شده فقط برای کارهای غیر غنی‌سازی

۱۰      سال

 

-نطنز: فقط ۵۰۶۰ سانتریفیوژ برای غنی‌سازی

-یک سال breakout (مدت زمان رسیدن به درجه تسلیحاتی غنی سازی اورانیوم با توجه به امکانات موجود)

 

-استفاده از سانتریفیوژهای پیشرفته ممنوع (برخی تحقیقات مجاز است)

دائم

-پروسه مجدد سوخت مصرفی ممنوع

-خارج کردن تمامی سوخت مصرفی اراک از کشور

 
 

-هسته رآکتور اراک تخریب یا برداشته شود

 

 

تفاوت‌های قبل و بعد از توافق اولیه در آوریل ۲۰۱۵ در زمینه اورانیوم

بعد

قبل

 

۱۰۴, ۶

۴۷۲, ۱۸

سانتریفیوژهای نسل اول نصب‌شده

۰

۱۰۰۸

سانتریفیوژهای پیشرفته نصب‌شده

یک سال

۱-۲ ماه

زمان breakout

ممنوع

آزاد

تحقیق و توسعه در تکنولوژی سانتریفیوژ جدید

۳۰۰ کیلوگرم

۷۱۵۴ کیلوگرم

ذخیره اورانیوم غنی‌شده درجه پایین در UF

۰

۱۹۶ کیلوگرم

ذخیره اورانیوم غنی‌شده ۲۰ درصد

 

در این گزارش همچنین نمودارهایی که نشانگر روند فعالیت هسته‌ای ایران تا کنون می‌باشد تهیه شده است که از جمله آن‌ها:

IR-1 Centrifuges at Natanz and Fordow, 2007-present
IR-1 Centrifuges at Natanz and Fordow, 2007-present
Cumulative LEU Production at Natanz Fuel Enrichment Plant, 2009-present
Cumulative LEU Production at Natanz Fuel Enrichment Plant, 2009-present

 متن کامل گزارش را در اینجا می توانید مشاهده کنید.

Jon Wolfsthal
Jon Wolfsthal

Jon Wolfsthal نویسنده و مشاور سابق دولت آمریکا می‌گوید: یک سری شروط شدید و باورنکردنی در برجام است که راه پلوتونیوم را برای ایران نابود می‌کند.

وی می‌افزاید: چندین مسئله راستی آزمایی ایران را به دنبال دارد که IAEA آن را هدایت خواهد کرد. یکی از این موارد در نظر گرفتن مدت زمان ۲۴ روز است. Wolfsthal این قسمت را جالب‌ترین و چالش‌آورترین بخش برجام می‌داند و می‌گوید: هم‌اکنون هیچ کشوری بر روی کره زمین وجود ندارد که آژانس انرژی اتمی بتواند به این سرعت به محل، دسترسی پیدا کند. بنابراین ۲۴ روز مدت زمان دسترسی آژانس، نقطه قوت توافقنامه است.

Stephen Lendman
Stephen Lendman

Stephen Lendman نویسنده و تحلیلگر آمریکایی در گلوبال ریسرچ طی مقاله‌ای تحت عنوان « The Real Battle Bigins » به یکی از موارد مطروحه در برجام که به نفع آمریکا و به ضرر ایران در برجام نوشته شده پرداخته و می‌نویسد: اگر چهار کشور از ۷ کشور دخیل در مذاکرات بگویند که ایران به توافقنامه عمل نمی‌کند، تحریم‌های شورای امنیت و آمریکا به‌طور اتوماتیک برمی‌گردد. این نوع چیدمان به آمریکا اجازه می‌دهد که هر موقع بخواهد به انگلیس، فرانسه و آلمان فشار آورد و ایران را به عهدشکنی متهم کند.

 

دوم اینکه برجام به آژانس که توسط آمریکا کنترل می‌شود اختیار می‌دهد که تصمیم بگیرد که آیا برنامه هسته‌ای ایران Possible Military Dimensions ابعاد نظامی احتمالی را ندارد. این در حالی است که مواردی از قبیل اتهام دروغین قبلی بر اساس اسناد جعلی سربرآورد. مانند اینکه چندی پیش بود که از کشف یک لپ‌تاپ اسرارآمیز محتوی اطلاعات غلط که به پروژه نمک سبز معروف شد، خبر آوردند و مدعی اورانیوم سری، آزمایش انفجارات عظیم، بازسازی موشک شهاب ۳ برای حمل کلاهک اتمی شدند.

 

وی معتقد است درحالی‌که ۳۶ سال خصومت سرسختانه ضد ایرانی آمریکا ادامه دارد، توافق با تهران دروغی برای پوشاندن قصد نهایی واشنگتن یعنی « تغییر رژیم» است.

 

تحریم‌ها:

اداره خزانه‌داری آمریکا یکی از آژانس‌های راهبردی می‌باشد که مسئول به‌کارگیری تحریم‌هاست و رییس این اداره Jacob J. Lew است. این آژانس معتقد است: ایران لغو تحریم‌ها را در روز امضای توافق به دست نخواهد آورد. ایران باید ۳۶ اقدام مربوط به فعالیت هسته‌ای خود را که توسط آژانس تأیید می‌شود صورت دهد.

 

تحریم‌های اولیه آمریکا علیه ایران به‌استثنای جند مورد از نقل و انتقالات مالی که ما مجوز آن را می‌دهیم. دولت و مؤسسات مالی ایران شامل هر اموالی که ایران منافعی از آن دارد توسط امریکا بلوکه خواهد ماند.

اشخاص و شرکت‌ها در آمریکا از نقل و انتقالات پولی یا معامله با دولت، اشخاص و شرکت‌های ایرانی ممنوع هستند. این ممنوعیت شامل سرمایه‌گذاری در ایران، واردات از ایران و صادرات به ایران می‌باشد.

 

تحریم‌هایی که برداشته می‌شوند

زمان تعلیق

تحریم‌های آمریکا

تحریم‌های اروپا

Implementation Day or 8 years after Adoption Day

Implementation Day روزی است که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجرای کامل برجام از سوی ایران را تأیید کند. برای این تأیید، زمان مشخصی وضع نشده است.

Adoption Day ۹۰ روز پس از تصویب برجام در شورای امنیت است.

فقط غیر آمریکاییان:

ـ اقدامات بانکی مالی و بیمه

ـ بخش پتروشیمی و انرژی

ـ بخش بنادر و کشتیرانی و کشتی‌سازی

ـ طلا و دیگر فلزات گران‌بها

ـ صنعت اتومبیل

ـ اقدامات تسلیحات اتمی

آمریکاییان:

ـ فروش هواپیمای مسافربری و قطعات آن

ـ واردات فرش و غذا

ـ اشخاص و شرکت‌های معین ایرانی در صنایع گاز و نفت، مالی و کشتیرانی

ـ اقدامات مربوط به امور بانکی و مالی و بیمه

ـ بخش کشتی‌سازی و کشتیرانی و حمل‌ونقل

ـ طلا و دیگر فلزات گران‌بها، چاپ اسکناس و ضرب سکه

ـ انتقال پول بین بانک‌های اروپا و ایران ممنوع باقی می‌مانند مگر آن‌هایی که معاف شده‌اند. تمامی انتقال وجوه بیشتر از ۱۰۰۰ یورو نیاز به ارائه گزارش دارد.

 

مکانیسم Snap-Back:

سایت The Diplomat در مورد مکانیسم Snap-Back به قلم Ankit Panda تحت عنوان چطور مکانیسم Snap-Back می‌تواند ایران را مطیع نگه دارد، می‌نویسد: در صورت تخطی ایران از توافقنامه برجام به آمریکا و سه عضو اروپایی یعنی انگلیس، فرانسه و آلمان اجازه داده شده که بتوانند تحریم‌ها را مجدداً برقرار و اعمال کنند. یعنی آمریکا می‌تواند تحریم‌های شورای امنیت را بدون رضایت شوروی و چین (علیرغم اینکه این دو کشور حق وتو در شورای امنیت دارند) به حالت سابق برگرداند. با این کار آمریکا مصونیت از وتوی چین و شوروی علیه آغاز مجدد تحریم‌ها را برای خود محفوظ نگه داشته است. این در صورتی است که شکایتی از سوی یکی از اعضای ۵+۱ به شورای امنیت برود. حال اگر شورای امنیت در ظرف ۳۰ روز اقدامی انجام ندهد، تمامی تحریم‌های قبل از برجام به طور اتوماتیک برقرار می‌شود. در حقیقت آمریکا و سه عضو اروپایی برجام می‌توانند تخفیف تحریم‌های ایران را وتو کنند اما روسیه و چین نمی‌توانند بازگشت به قبل از برجام را وتو نمایند.

 

این مکانیسم Snap-Back است. حال در برجام نام آن را برداشتن، تعلیق, لغو revoke, suspention, termination یا هر واژه دیگری بگذارند مهم نیست بلکه آنچه اهمیت دارد مکانیسم‌های اجراست.

 

متن ماده ۳۷ برجام که ناظر بر مکانیسم Snap-Back است را می‌توانید در زیر بخوانید:

 

Article 37 of the JCPOA, detailing the “snap back” mechanism:

  1. Upon receipt of the notification from the complaining participant, as described above, including a description of the good-faith efforts the participant made to exhaust the dispute resolution process specified in this JCPOA, the UN Security Council, in accordance with its procedures, shall vote on a resolution to continue the sanctions lifting. If the resolution described above has not been adopted within 30 days of the notification, then the provisions of the old UN Security Council resolutions would be re-imposed, unless the UN Security Council decides otherwise. In such event, these provisions would not apply with retroactive effect to contracts signed between any party and Iran or Iranian individuals and entities prior to the date of application, provided that the activities contemplated under and execution of such contracts are consistent with this JCPOA and the previous and current UN Security Council resolutions. The UN Security Council, expressing its intention to prevent the reapplication of the provisions if the issue giving rise to the notification is resolved within this period, intends to take into account the views of the States involved in the issue and any opinion on the issue of the Advisory Board. Iran has stated that if sanctions are reinstated in whole or in part, Iran will treat that as grounds to cease performing its commitments under this JCPOA in whole or in part.

 

 

دسته‌ها
بیع و اقتصاد سیاسی طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

ایران بازنده‌ی جنگ اقتصادی در توافق هسته‌ای

چه شد که غرب با ایران بر سر موضوع استراتژیکی چون «انرژی هسته‌ای» به توافق رسید؟ غربی که مواجهه‌‌اش با ایران در طول انقلاب، از جنس منازعات ایدئولوژیک بوده و اساس تقابل را در آن‌جا تعریف می‌کرده است. حال چه اتفاقی افتاده که این اختلاف و تقابل بنیان‌افکن برای غرب نادیده انگاشته و حق داشتن انرژی هسته‌ای برای ایران به رسمیت شناخته شده است؟

دسته‌ها
آینده‌شناسی استراتژیک رصد استراتژیک طبقه‌بندی موضوعی میان رشته ای

ابعاد حمله نظامی آمریکا به ایران، از منظر FAS

گزینه‌ی حمله نظامی که به گفته‌ی آمریکایی‌ها همواره روی میز نگه داشته می‌شود و به عنوان اهرم فشار، در مذاکرات هسته‌ای از آن یاد می‌شود، چقدر قابل‌اجراست؟

آیا متانت آمریکایی است که مانع از حمله‌ی نظامی شده، ملاحظات بین‌المللی و حقوقی این امکان را از آمریکایی‌ها سلب نموده، و یا اساساً امکان عملیاتی کردن این گزینه برای آنان ممکن نیست؟

شاید هیچ گزارشی برای مخاطب عام، قابل‌قبول‌تر از این نباشد که از گفته‌های خود آمریکایی‌ها، ابعاد حمله نظامی‌شان به ایران را بررسی کنیم، چرا که در غیر این صورت، هرگونه قضاوتی متهم به جهت‌دار بودن یا هدفمند بودن خواهد شد.

Federation of American Scientists – FASیا همان فدراسیون دانشمندان آمریکایی، مجموعه ایست که به اذعان خود، با بهره‌گیری از دانش و آنالیزهای علمی، سعی در ایجاد جهانی امن‌تر دارد![۱]

FAS در گزارش ویژه‌ای در نوامبر ۲۰۱۲، تحت عنوان «تحریم‌ها، ضربات نظامی و دیگر اقدامات بالقوه در برابر ایران[۲]»، ۶ سناریوی مختلف را برمی‌شمرد و هزینه‌های نظامی و غیرنظامی آن اقدامات را بر اقتصاد جهانی و اقتصاد آمریکا بیان می‌کند:

سناریوهای FAS

  1. تشدید فشارها علیه ایران: در این سناریو آمریکا به سمت تحریم کامل بانک مرکزی ایران و مجازات شرکت‌ها و دولت‌هایی که به بانک مرکزی معامله می‌کنند حرکت می‌کند. هزینه این سناریو بر اقتصاد جهانی ۶۴ میلیارد دلار برآورده شده است.
  2.  محاصره دریایی ایران و بستن تنگه هرمز: در این سناریو ایران محاصره دریایی می‌شود و از فروش نفت آن به هر خریدار بین‌المللی جلوگیری می‌شود. هزینه این سناریو بر اقتصاد جهانی ۳۲۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود.
  3. عملیات محدود نظامی علیه تأسیسات هسته‌ای و برخی تأسیسات نظامی: در این سناریو حملاتی محدود و هدفمند علیه تأسیسات هسته‌ای و برخی مراکز نظامی ایران انجام می‌شود. هزینه این سناریو بر اقتصاد جهانی ۷۱۳ میلیارد دلار برآورد می‌شود.
  4. بمباران همه‌جانبه ایران: در این سناریو آمریکا نه‌تنها به دنبال نابودی تأسیسات هسته‌ای است بلکه توان ایران برای واکنش و حمله به منافع آمریکا در منطقه را نیز هدف می‌گیرد. هزینه این اقدام نظامی برای اقتصاد جهانی ۱۲۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود.
  5. حمله تمام عیار نظامی به منظور اشغال ایران که در این سناریو اقتصاد جهانی متحمل ۱۷۰۰ میلیارد دلار هزینه خواهد شد.
  6. مصالحه و سازش با ایران که اقتصاد جهانی از این مسئله ۶۰ میلیارد دلار منتفع خواهد شد.

در این گزارش، توصیه‌ی ایجابی یا سلبی خاصی به دولت آمریکا صورت نگرفته است و صرفاً هشداری است جهت هزینه‌هایی که این اقدام روی دست عاملان آن خواهد گذاشت.

پاول سولیوان استاد اقتصاد دانشگاه جورج تاون دراین‌باره می‌گوید: «هرگونه حمله به ایران ممکن است قیمت نفت را تا مرز ۲۵۰ دلار بالا ببرد و این مسئله می‌تواند اقتصاد ایالات‌متحده را به یک دوره رکورد دیگر ببرد.»

مهندسی تغییر، برنامه‌ای برای شکل جدید جنگ

دکتر رضا سراج، مسئول سابق سازمان بسیج دانشجویی، در تحلیلی جامع، با نیم‌نگاهی به این گزارش، در سه فراز، بحثی را پیرامون سبک جدید جنگ غرب علیه ایران ارائه کردند:

  1. نگاه راهبردی به تحولات عراق
  2. حوزه میدانی: چگونگی حرکت جریان بعثی-تکفیری برای اشغال اهداف از پیش تعیین شده و آخرین صف‌آرایی‌ها
  3. شکل جدید جنگ: نسل چهارم جنگ‌ها، ادراکی و شناختی

از فراز سوم که به شدت تابع زمان است و در قالب ارائه در یک محتوای تحلیلی نمی‌گنجد می‌گذریم.

تحولات عراق را باید از منظر تحولاتی در چارچوب مهندسی تغییر برای منطقه نگریست، به‌نحوی‌که انتهای این مسیر، تعامل با ایران بشود. چرا که طبق سناریوی ششم از گزارش FAS، تنها از این منظر آمریکا منتفع می‌شود.

تحولات عراق، محور مهندسی تغییر

لازمه نگرش استراتژیک به تحولات عراق، سه نکته هست:

  1. کلان نگری (ارتباط این تحولات با سایر تحولات منطقه)
  2. همه‌جانبه نگری
  3. آینده‌نگری

در دید کلان، که همان نگاه از بالا به حوادث است تا ارتباطات نمایان شود، سه مسئله مطرح است:

مهار و معکوس سازی بیداری اسلامی، منفعل سازی محور مقاومت و نیز از هم گسیختن کمربند اخوان در منطقه.

تحلیل این سه مسئله در این مقاله نمی‌گنجد و صرفاً توضیح مختصری راجع به کلان نگری حوادث منطقه بود تا تحولات عراق را بتوان با وسعت دید بیشتری بررسی نمود.

اما در بعد همه‌جانبه نگری، بایستی این سلسله تغییرات را در نسبت با ایران برسی کرد.

حفظ رژیم تحریم‌ها و تغییر موازنه استراتژیک در منطقه، دو عاملی بود که می‌بایست از رهگذر آن، ایران را به تغییر در رفتار سیاست خارجی مجاب کند.

در بحث رژیم تحریم‌ها، مذاکرات فرسایشی و زیرکانه‌ی هسته‌ای در دستور کار است.

اما بحث اصلی ما که تحولات منطقه است، دو رخداد این موازنه‌ی استراتژیک را به نفع ما برگرداند:

نخست پیروزی‌های ارتش سوریه و نیروهای دفاع وطنی بود که در پی آن، انتخابات سوریه رقم خورد. این وقایع، تحولات را در محور شام، به نفع ما برگرداند.

در محور عراق نیز، می‌خواستند انتخابات برگزار نشود، که باز هم‌چنین نشد و این نیز پیشامدی مبارک به نفع ما بود.

با این اوصاف، صحنه‌ی عراق تنها عرصه برای برگرداندن آن موازنه‌ی استراتژیک علیه ماست، لذا می‌بینیم طی یک فراخوان، گسیل نیروها از سوریه و بقیه‌ی جاها به میدان عراق شکل گرفته است.

فهم نسبت حوادث با هم

این توضیحات، صرفاً کد دهی‌هایی بود، برای فهم بهتر حوادث پیرامونی و نسبتشان، با سیاست‌های غرب که قرار است منتج به تعامل با ایران شود.

پیش از آن نیز، اشارتی غیرمستقیم داشتیم، به امکان‌سنجی حمله نظامی آمریکا به ایران، و تبعات ناشی از آن (البته با تحلیل خود غربی‌ها از این رویداد)، همچنین در حد امکان سعی کردیم برنامه‌های غرب برای تحقق تعامل با ایران را، که شاید مطلوب‌ترین سناریو بر طبق گزارش FAS است، از میان حوادث پیرامونی‌مان رهگیری کنیم.

شاید ادعای حمله نظامی برای ایجاد جنگ روانی برای عوام، یک ادعای مناسب بوده باشد و به نوعی مطالبه‌ی مردمی را برای انجام توافق هسته‌ای در پی داشته باشد، اما روشنگری مستدل (همچون گزارشات FAS) تدبیر مناسبی برای جلوگیری از این عوام‌فریبی است.

نسل نو جنگ‌ها

امروزه، در جنگ‌ها، ابتدا صحنه‌ی نظامی شکل نمی‌گیرد؛ یا حتی اگر شکل گیرد، اهدافی بالاتر از پیروزی نظامی برای آن متصور است. در واقع جنگ نظامی، پیوستی است برای یک جنگ دیگر؛ جنگی به نام جنگ «ادراکی و شناختی»

رشد ریاضی مسلمانان در اروپا، باعث گرانی شدید غرب گشته و نکته‌ی جالب اینجاست که بخش اساسی از درگیر شدن غرب در تحولات منطقه، بابت مخاطب غربی است.

اگر کلیدواژه‌هایی چون muslim population in europ 2030 یا از این دست عبارات را در اینترنت جستجو کنید، به آمارهای خیره‌کننده‌ای راجع به رشد ریاضی مسلمین در اروپا خواهید رسید.

لذا برای جلوگیری از گسترش اسلام و ایجاد بیگانه هراسی، بعد از کمونیست، تکفیری‌ها و اسلام هراسی ناشی از آن، بهترین راهبرد است. به عنوان یک کد، تا حالا به این مسئله دقت کردید که به طور مثال چرا هرگاه یک کمپین عفاف و حجاب در شبکه‌های اجتماعی شکل می‌گیرد، به سرعت از آن پایگاه حذف می‌شود، ولی شنیع‌ترین جنایات تکفیری‌ها، با تکنیک‌های تصویری هالیوودی! و به‌صورت گسترده در اینترنت قابل دسترسی است؟!

ماحصل این مقاله، این‌که بایستی شناختمان از دشمن و شرایطش چنان مستدل و دقیق باشد که در جنگ روانی وی، مرعوب نشویم.

بستر مذاکرات هسته‌ای هم که این روزها در صدر وقایع داخلی‌مان است نیز، به شدت تحت تأثیر ادعای گزینه‌ی حمله نظامی آمریکا قرار گرفته است و موجب دل‌نگرانی مردم گشته است.

فارغ از آمادگی خودی و اطمینانی که پاسداران این مرزوبوم در پاسخ به ماجراجویی غرب داده‌اند، تحلیل خود آمریکایی‌ها از عواقب این اقدام، گزینه حمله را به امری تقریباً غیرممکن در شرایط فعلی، برای آنان بدل کرده است.

ان‌شاءالله که در این وادی، دچار کژفهمی و در ادامه‌ی آن، کژرفتاری نشویم.

[download id=96]


پی‌نوشت:

[۱] جهت آشنایی بیشتر به آن مجموعه، می‌توانید به سایت https://fas.org/ رجوع کنید

[۲] sanctions, military striks, and other potential actions against iran