دسته‌ها
استراتژیک بیع و اقتصاد سیاسی طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

نفوذاقتصادی(۱)؛ پیشگیری از نفوذ بر مبنای قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

مقدمه

استقلال یکی از مبانی و ریشه‌های ماندگاری یک کشور در حوادث بین‌المللی است. اگر این مبنا از بین رفت آن کشور در چنگ جهان­خواران و مستکبران گرفتار و نابود خوشاهد ­شد. از همین­رو در قانون اساسی کشور ما، موضوع استقلال اهمیت ویژه‌ای یافته و در بخش­های مختلف قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان میثاق ملی و بنیان سایر قوانین و مقررات، مورد توجه قرارگرفته است. در ادامه به بررسی برخی از این اصول قانون اساسی می‌پردازیم.

[divide style=”dots” icon=”square” color=”#”]

 

در اصل دوم (۶ ج)، استقلال سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی به‌عنوان یکی از پایه‌های نظام جمهوری اسلامی مطرح ‌شده و در بخشی از آن آمده است: «نفی هرگونه ستمگری و ستم‌کشی و سلطه­‌گری و سلطه‌پذیری، قسط و عدل و استقلال سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و همبستگی ملی را تأمین می‌کند.» در اصل سوم، دولت موظف شده است تمام امکانات خود را برای تحقق این موضوع به­کار ببرد و باز در اصل سوم (۵) «طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ اجانب» موردتوجه قرارگرفته است. اهمیت موضوع استقلال و جلوگیری از نفوذ تا به آنجاست که در اصل چهل و سوم قانون اساسی (۸) مجدداً «جلوگیری از سلطه اقتصادی بیگانه بر اقتصاد کشور» به‌عنوان یکی از ضوابط اقتصاد ایران اسلامی تعیین گردیده است.

نه‌تنها در قانون اساسی کلیات مطرح‌ شده، بلکه راه‌های نفوذ و شیوه‌های جلوگیری از آن‌هم موردتوجه قرارگرفته است. ازآنجایی‌که در مواردی نفوذ، مستقیم و از مسیر قراردادهای رسمی محقق می‌شود، برای پیشگیری از این نفوذ مستقیم، در اصل هفتاد و هفتم آورده شده است: «عهدنامه‌ها، مقاوله نامه‌ها، قراردادها و موافقت‌نامه‌های بین‌المللی باید به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد.» ازآنجایی‌که در هر زمان ممکن است با تغییر نام قرارداد، نفوذ محقق شود، برای پیشگیری از تغییر نام قراردادهای رسمی و دور زدن قانون، انواع این قراردادها نام برده شده‌اند تا نتوان قانون اساسی را با تغییر نام دور زد.

یکی دیگر از شیوه‌های نفوذ قدرت‌های سلطه‌گر، ارائه وام و فاینانس به سایر کشورهاست تا از طریق آن، سایر کشورها را تحت سیطره خود قرار دهند. برای جلوگیری از این هدف شوم سلطه­گران، در اصل هشتادم قانون اساسی آمده است: «گرفتن و دادن وام یا کمک‌های بدون عوض داخلی و خارجی از طرف دولت باید با تصویب مجلس شورای اسلامی باشد.»

شیوه‌های نفوذ دولتی معمولاً با موضع‌گیری رسمی دولت مقابل همراه است و به علت مستقیم بودن، کارایی کمتری دارد. به همین منظور دولت‌های سلطه‌گر برای نفوذ در سایر کشورها به ایجاد شرکت­های چندملیتی روی آورده‌اند تا با استفاده از بخش خصوصی راه نفوذ خود را هموارتر نمایند و از طرفی با در دست گرفتن بخش خصوصی کشورها، در هر زمان که خواستند با تعطیلی این بخش‌ها، کشور تحت­سلطه را فلج نموده و مجبور به اطاعت نمایند.

برای پیشگیری از چنین نفوذی در اصل هشتاد و یکم قانون اساسی تأکید شده است: «دادن امتیاز تشکیل شرکت‌ها و مؤسسات در امور تجارتی و صنعتی و کشاورزی و معادن و خدمات به خارجیان مطلقاً ممنوع است.»  این اصل با به کار بردن کلمه «خارجیان» هر نوع خارجی اعم از دولتی و خصوصی را مدنظر قرار داده است تا تمام اَشکال نفوذ مسدود شود.

راه دیگر نفوذی که سلطه­گران در پیش می‌گیرند، فرستادن افراد نفوذی در کشور هدف است که می‌تواند به‌عنوان کارشناس، متخصص، مستشار و … باشد. قانون اساسی برای جلوگیری از این شکل نفوذ سلطه گران، در اصل هشتاد و دوم آورده است: «استخدام کارشناسان خارجی از طرف دولت ممنوع است، مگر در موارد ضرورت، با تصویب مجلس شورای اسلامی.»

در هر کشوری رئیس دولت نقش مهمی در جلوگیری از نفوذ دارد، به همین منظور در بخشی از سوگند رئیس‌جمهور در اصل یک‌صد و بیست و یکم قانون اساسی آورده شده است «در حراست از مرزها و استقلال سیاسی و اقتصادی و فرهنگی کشور از هیچ اقدامی دریغ نورزم» تا با سوگندی که رئیس‌جمهور یاد می‌کند، خود را برای جلوگیری از نفوذ متعهد بداند.

نیروهای نظامی یک کشور همیشه اهدافی شیرین برای سلطه گران بوده است. دشمنان وقتی کنترل ارتش و نیروهای انتظامی کشوری را در دست داشته باشند، به یمن قدرت سخت این نیروها می‌توانند کنترل سایر بخش­های یک کشور را نیز در دست بگیرند. قانون اساسی برای پیشگیری از این موضوع در اصل یکصد­وچهل­و­پنجم تأکید کرده است: «هیچ فرد خارجی به عضویت در ارتش و نیروهای انتظامی کشور پذیرفته نمی‌شود.»

حتی اگر سلطه گران در نیروهای مسلح کشوری نفوذی نداشته باشند، با ایجاد پایگاه نظامی می‌توانند در مواقع ضروری نیروهای مسلح کشور هدف را نابود کرده و کنترل کشور را در دست بگیرند. کشورهای سلطه‌گر در چنین مواقعی برای پوشش اهداف پلید خود، اهداف صلح‌آمیز را مطرح می‌نمایند تا نفوذشان تسریع گردد. قانون اساسی برای جلوگیری از این هدف در اصل یکصدوچهل­وششم آورده است: «استقرار هرگونه پایگاه نظامی خارجی در کشور، هرچند به‌عنوان استفاده‌های صلح‌آمیز باشد ممنوع است« درنهایت از آن­جا که نفوذ پدیده‌ایست پیچیده که در طول زمان، شیوه‌های آن تغییر می‌کند قانون اساسی در اصلی دیگر، راه تمام اشکال نفوذ را سد می‌کند. اصل یکصدوپنجاه­وسوم قانون اساسی حکم کلی را این‌گونه صادر می‌کند: »هرگونه قرارداد که موجب سلطه بیگانه بر منابع طبیعی و اقتصادی، فرهنگ، ارتش و دیگر شئون کشور گردد ممنوع است.»

باوجود چنین قانون اساسی راه برای سلطه همیشگی سلطه گران بسته‌شده است، از همین روست که این روزها سلطه­گران با پیش­کشیدن سایر موارد مطرح در کشور، گه­گاه ادعای تغییر قانون اساسی را مطرح می­کنند تا در خلال فرآیند تغییر قانون اساسی، این اصول را نیز تغییر دهند. امید است با هوشیاری بیش‌ازپیش، مراقب باشیم تا در دام سلطه گران جهانی نیافتیم.

 


پی‌نوشت

این یادداشت، اولین مطلب از ویژه‌نامه‌ی تحلیلی-راهبردی نفوذ اقتصادی است که به همت جمعی از دانشجویان دانشگاه‌های برتر تهران و با محوریت دانشگاه تربیت مدرس نگاشته شده است. لذا ان‌شاءالله سلسله مطالب نفوذ اقتصادی از این ویژه‌نامه به مرور برایتان منتشر خواهد شد.

دسته‌ها
سیاسی طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

قرارداد نفتی جدید ایران IPC؛ جزء منتشر نشده برجام

چند سال پیش که کتاب تاریخ دوران راهنمایی‌ام را در دست تورق می‌کردم با خودم فکر کردم چگونه امکان داشت پادشاهان و سران قاجاری مملکت قراردادهای نفتی به این ذلت و حقارت امضا کنند. با تمام وجود و عمق قلب به دست‌اندرکاران آن لعن و نفرین فرستاده و این موضوع که روزی منابع کشورم محصول چپاول عده‌ای جهان خوار قرار گرفته بود زخمی عمیق بر پیکر افتخارات کشورم بود. اما بعد؛ انقلاب شد و اسلام عزیز به صحنه تحولات دنیا برگشت.

دسته‌ها
سیاسی طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

نگاه گالیوری در عرصه سیاست خارجی چیست؟

سیاست خارجی دولت جرج دبلیو بوش یک سیاست خارجی گالیوری بود. تا جایی که خانم مادلین آلبرایت وزیر امور خارجه زمان بیل کلینتون رسماً به این نوع نگاه اعتراض کرده و می‌گوید که چرا نگاه گالیوری به جهان وجود دارد؟

دسته‌ها
انتقادی روان‌شناسی رویکرد طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

فست‌فودهای روان و پیامدهای آن

FAST-FOOD یا غذای سریع به شکل امروزی آن در حدود ۹۵ سال پیش در هفتم جولای ۱۹۱۲ در آمریکا متولد شد. نخستین رستوران به نام «اتومات» در نیویورک کار خود را آغاز کرد و پس از ۲۰ سال «وایت کسل» روی کار آمد. اما در سال ۱۹۴۰ «مک دونالد» روی کار آمد و برادران مک و دیک آن را به کلمه‌ای مترادف فست‌فود تبدیل کردند چرا که به سریع‌ترین زمان ممکن قادر بود همبرگر و سیب‌زمینی را به دست مشتریان برساند. اما استفاده از موادی که غذاها را تازه نگه دارد و استفاده از چربی‌ها و ادویه‌جات برای خوش‌مزه کردن غذاها برای مشتریان و سرعت بالای تهیه غذا و کهنه شدن آن‌ها سبب شد که همگان نسبت به مضر بودن غذاهای فست‌فودی اعتراف کنند و بسیاری از کارشناسان سلامت و بهداشت نسبت به آسیب‌رسان بودن این غذاها اعتراض نمایند. چاقی، کمبود برخی ویتامین‌های اساسی، اختلال در دستگاه عصبی نظیر سردردها، مشکلات پوستی همچون خارش، ضایعات موضعی پوستی و کهیر، اختلال در دستگاه تنفس همچون سرفه، آسم، پولیپ‌های بینی و اختلالات تنفسی و بسیاری از موارد دیگر از مضرات فست‌فودها برشمرده شد.

دسته‌ها
بیع و اقتصاد طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

در روز باید دید! / نقدی بر برنامه‌ی دید در شب با حضور شهرام جزایری

 دید در شب برنامه‌ای نسبتاً محبوب با اجرای رضا رشید پور است که این روزها در سایت آپارات قابل مشاهده است.

روال عادی برنامه دعوت از هنرمندان، خوانندگان و اقشار مشهور جامعه است که در گفتگویی نسبتاً طولانی رو در روی مجری نشسته و به سؤالات او پاسخ می‌دهند.

دسته‌ها
سیاسی طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

در آستانه تبلیغات انتخاباتی؛ فمینیسم! شعار فریبنده قدرت‌طلبان

فمینیسم موتور لیبرالیسم در شخم فرهنگ‌های مخالف

نام «ادوارد برنایز» به عنوان پدر علم روابط عمومی برای بسیاری نامی آشناست! خواهرزاده فروید و کسی که آغازگر اموری از جمله استفاده ابزاری از زنان جهت سود شرکت‌های تجاری و منافع سیاسی بود! او در یکی از ابتدایی‌ترین اقدامات خود سیگار کشیدن را که تا آن زمان در جامعه غرب امری مردانه محسوب می‌شد جهت بالا بردن سود کارخانه‌های تولید سیگار با نمایشی خیابانی از دختران و زنان در حال سیگار کشیدن به مظهری از تمدن! تبدیل کرد و زنان از آن زمان سیگار را به عنوان مظهر قدرت و پذیرش اجتماعی همانند مردان، استفاده می‌کردند! تفکری که جایگاه خود را در میان بسیاری از زنان و دختران پس از گذشت ده‌ها سال حفظ کرده و بلکه به امورات دیگر نیز تسری داده است! بزرگ‌ترین حامیان تفکر و ایده برنایز؛ فمینیست‌ها بودند که با شعار حقوق برابر زنان با مردان به میدان آمده و چنین اقداماتی را حمایت کرده و گسترش می‌دادند! بعدها این جماعت برابری حقوق زنان با مردان را با امورات دیگری چون حق رأی آنان در انتخابات، کارکردن آنان در محیط‌های مختلف اجتماعی و حتی مکان‌هایی که مردانه محسوب می‌شد، نماینده شدن آنان و غیره پیگیری کردند!

دسته‌ها
استراتژیک جنگ مذهبی سی ساله جدید طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

جنگ مذهبی سی ساله در جهان اسلام، اشتباه استراتژیک غربی‌ها

یکی از برهه‌های حساس و تاریک غرب جنگ‌هایی است که بین سال‌های ۱۶۱۸ تا ۱۶۴۸ اتفاق افتاد و به جنگ‌ سی ساله معروف شد. هرچند که این جنگ سی سال طول کشید و با عهدنامه وستفالیا که در مونستر بسته شد؛ پایان یافت اما درگیری‌های ناشی از آن ۳۰۰ سال دیگر از تاریخ غرب را تحت‌الشعاع خود قرارداد. علت رخ دادن این جنگ‌ها درگیری میان دو نحله  پروتستان و کاتولیک در دل مسیحیت بود. اگر بخواهیم به صورت بنیادین به ریشه‌ی این تعارضات بپردازیم باید به این امر توجه کنیم که نظام فکری مسیحیت چه ضعف و آسیبی داشت که توانست در درون با خود درگیر شود. اگر  در زاویه نگاه‌های مسیحیت کنکاش کنیم درمی‌یابیم که آن‌ها به نوعی عقلانیت بعد از ایمان قائل‌اند. انعطاف فکری و قدرت پذیرش نقد از بیرون در این دین رؤیایی بیش نیست. علم ستیزی، عدم توجه به نیازهای زمان، متعارض دانستن ایمان انجیلی و نگاه عقلانی و… زمینه شکل‌گیری یک نوع دگماتیسم پیچیده در این مذهب شد. تصلب عقیده در میان پروتستان‌ها و کاتولیک‌ها منتج به بسته شدن باب گفت‌وگو گردید و سطح منازعه از منازعات برون گفتمانی به درگیری‌های درون گفتمانی کشیده شد. جنگ میان موسی و فرعون به جنگ میان موسی و سامری تبدیل شد و این سنت خداوند است. به عبارت خلاصه‌تر دین علیه دین صف‌آرایی کرد.

دسته‌ها
سیاسی طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

کدام واژه صحیح است؟ تندرو یا پیش‌رو!

مدتی است که در کشور ما لفظی رایج شده است با عنوان تندرو. عده‌ای تندرو خطاب می‌شوند و با این برچسب به زاویه رانده می‌شوند. در این که در هر جامعه‌ای افراد تندرو وجود دارد و تندروی مذموم است و موجب خراب‌کاری می‌شود تردیدی نیست. اما نکته‌ای که در کشور ما مورد غفلت واقع شده است آن است که عده‌ای هستند که از لحاظ تفکر و اندیشه پیشرو هستند و به طور مداوم در حال افزایش دانش و بصیرت خود هستند و در مسیر تفکر و تعقل پیشروترین افراد زمان خود هستند. این گروه را نمی‌توان تندرو نامید بلکه اطلاق عنوان پیشرو برای این گروه مناسب‌تر است. نکته‌ای که در زمان ما از آن غفلت شده این است که این گروه نیز جزو دسته‌ی تندروها تقسیم‌بندی می‌شوند و این تقسیم‌بندی و اسم‌گذاری موجب آن می‌شود که در خیلی از موارد افراد جامعه به سراغ شنیدن حرف‌ها و دلایل افراد پیشرو نروند. با خود بگویند این‌ها هم جزو همان تندروها هستند و اهمیتی ندارد که چه می‌گویند و مواضعشان چیست. لذاست که در شرایط کنونی جریان شناسی این موضوع بسیار لازم به نظر می‌رسد و رایج کردن لفظ «پیشرو» و همچنین تفکیک پیشرو از تندرو امری حیاتی و ضروری است.

دسته‌ها
استراتژیک سیاسی طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

چرا اصطلاح استعماری خاورمیانه؟!

من اصرار دارم این منطقه را «غرب آسیا» بگویم، نه خاورمیانه، تعبیر خاور دور، خاور نزدیک، خاورمیانه درست نیست. دور از کجا؟ از اروپا، نزدیک به کجا؟ به اروپا، یعنی مرکز دنیا اروپا است، هرجایی که از اروپا دورتر است، اسمش خاور دور است! هرجا نزدیک تر است، خاور نزدیک است، هر جا وسط است، خاورمیانه است. این تعریفی است که خود اروپایی‌ها کردند؛ نه ما این را قبول نداریم. آسیا یک قاره ای است؛ شرقی دارد، غربی دارد، وسطی دارد، ما در غرب آسیا قرار داریم. بنابر این این منطقه ما اسمش منطقه غرب آسیاست، نه منطقه خاورمیانه.

جملات فوق بخشی از فرمایشات مقام معظم رهبری در دیدار با دانشگاهیان در مردادماه نود و یک است. اصطلاح خاورمیانه به بخشی از منطقه جغرافیایی اطلاق می‌شود که شامل کشورهای غرب آسیا و شمال آفریقا است.

اصطلاح «خاور میانه» اولین بار توسط «آلفرد تیر ماهان» هیدروپلتیسین آمریکایی مطرح گردید. تیر ماهان در کتاب معروف خود «تاثیر و نفوذ قدرت دریایی در تاریخ» به بررسی اینکه انگلیس چگونه به امپراتوری رسیده است می‌پردازد. وی رئیس دانشگاه جنگ نیروی دریایی که در واشنگتن دی سی در شمال شرق ایالات‌متحده قرار دارد بود. لذا نگاه وی از شهر واشنگتن دی سی به بزرگ‌ترین خشکی روی کره زمین بود که چگونه می‌توان بر منابع روزمینی و زیرزمینی آن تسلط داشته باشد. لذا نتیجه گرفت برای اینکه ایالات‌متحده به این درجه از امپراتوری برسد باید دریاها را در سیطره خود داشته باشد تا بتواند بزرگ‌ترین خشکی کره زمین را مصادره کند. برای این منظور وی ۷ ناوگان دریایی برای نیروی دریایی ارتش آمریکا تعریف کرد که عبارت‌اند از:

  • ناوگان یکم و سوم در اقیانوس آرام شمالی و جنوبی
  • ناوگان دوم و چهارم در اقیانوس اطلس شمالی و جنوبی
  • ناوگان پنجم برای کنترل اقیانوس هند و در کشور بحرین
  • ناوگان ششم به دلیل اهمیت اروپا برای غرب و اهمیت رژیم صهیونیستی در ایتالیا
  • ناوگان هفتم به دلیل اهمیت استرالیا، نیوزلند و بعد از جنگ جهانی دوم و اشغال ژاپن و اهمیت ژاپن، شامل نوار باریکی از شمال شبه‌جزیره کامچاتکا در منتها الیه روسیه تا پایین استرالیا آنجا را تحت کنترل دارد.

سه‌چهارم سطح آبی کره زمین با این دیدگاه تیر ماهان پوشش داده شد و پس از آن صرفا بزرگ‌ترین خشکی روی کره زمین باقی ماند که اروپا و آسیا آن جا به هم چسبیده‌اند. لذا تیر ماهان برای این خشکی بزرگ، از واشنگتن دی. سی. در شرق ایالات متحده، سه خاور (شرق) تعریف کرد:

  1. خاور نزدیک که اروپاست.
  2. خاورمیانه که شامل غرب آسیاست، بعدها شمال آفریقا نیز به آن اضافه شد.
  3. خاور دور که کشورهای شرق آسیا را شامل می‌شود.

لذا تعریف خاورمیانه توسط آلفرد تیر ماهان این‌گونه بوده است که خود را محور قرار داده و دیگران را با خود سنجیده است و نگاه وی یک نگاه استعماری بوده است. بر این اساس و بر اساس فرمایش رهبری این قسمت جغرافیایی «غرب آسیا» است و نه «خاورمیانه».

دسته‌ها
سیاسی طبقه‌بندی موضوعی یادداشت‌ها

جدال با قانون، با استفاده از قانون/تاملی پیرامون نقدهای وارده بر نظارت استصوابی شورای نگهبان

در اصل ۹۹ قانون اساسی چنین آمده است: «شورای نگهبان نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و مراجعه به آرای عمومی و همه‌پرسی را بر عهده دارد.» ازآن‌طرف آنچه الآن توسط شورای نگهبان برای تحقق این اصل انجام می‌شود، «نظارت استصوابی» است.