دسته‌ها
سبک زندگی طبقه‌بندی موضوعی مقالات

در گِل مانده‌ها

پیشگفتار

در روز یکشنبه ۲۸ فوریه ۲۰۱۶ ساعت ۳۰: ۵ به‌وقت محلی مراسمی از سوی آکادمی علوم و هنرهای سینمایی در «دالبی تیه‌تر»[۱] هالیوود برگزار شد و آدمک‌هایی زرین رنگ، بانام اسکار در میان «هتروسکشوال[۲]»‌ها و ملحدانِ کوشا در هالیوود توزیع گردید.

از میان همه حواشیِ موجود در برنامه ازجمله خرده‌گیری‌های تند گوینده و بخش برگزیده‌شده از فیلم «جوی[۳]» به چالش تبعیض نژاد در آمریکا تا متلک‌های سنگین سیاسی به نامزد پیل‌ها در انتخابات آینده ریاست جمهوری ایالات‌متحده؛ آنچه بیشتر خود را نمایان می‌کرد حضور آقای «جو بایدن[۴]» دستیار رئیس‌جمهور آمریکا در این مراسم بود. وی که در میان استقبال بی‌مانند حضار به روی سن رفت اعترافات کوتاه و غم‌انگیزی را پیش کشید که افسوس در میان هیاهوی رسانه‌ای از «گور برخاسته» ها و «مکس دیوانه خدانشناس به گوشه رانده شد.

ازآنجاکه رخدادها و دیدگاه‌های مردمان «باختر دور» باگذشت بیش از ۵۰ سال در کشور ما به اجرا گذارده می‌شود؛ امروز پس از گذشت بیش از ۶ ماه از آن مراسم بر آن شدیم تا در نوشتاری اظهارات ایشان را مورد کندوکاو قرار دهیم و پیش از آنکه غرب دوستان درونی مردم ایران را به‌سوی گذرگاه بن‌بستی که غربیان آن را طی نموده‌اند رهنمون شوند، گامی هرچند کوچک در جهت روشنگری برداریم.

در بخش نخست نوشتار به چرایی پیدایش این معضل خواهیم پرداخت و در دنباله راهکار قرآن را برای به وجود نیامدن این موضوع بیان خواهیم نمود.

 

بخش نخست

آقای جو بایدن در این مراسم این‌چنین گفتند:

با وجود پیشرفت‌های قابل توجه اخیر باز هم مرد‌ها و زن‌های زیادی در دانشگاه و خارج از آن‌ها قربانی تجاوز جنسی می‌شوند و امشب من از شما می‌خواهم به میلیون‌ها شهروند آمریکا از جمله من، رئیس‌جمهور اوباما و هزاران دانشجویی که در دانشگاه باهاشون ملاقات کردم و هنرمندانی که امشب اینجا هستند، بپیوندید. تا ازتون قول بگیریم، قولی که میگه در جایی که با رضایت کاری انجام نمیشه یا نمیتونه بشه، دخالت می‌کنم. بیاین این فرهنگ رو تغییر بدیم، تا هیچ‌وقت یک زن یا مرد مثل کسانی که امشب خواهید دید، از خودشون بپرسند: ((مگه من چه کار اشتباهی انجام دادم.))

 

تجاوز جنسی

همان‌گونه که در تصاویر ملاحظه فرمودید، جو بایدن در اسکار ۸۸ چالش تجاوز جنسی ـ تجاوز جنسی، اصطلاحی در پزشکی قانونی و جرم‌شناسی جنسی است. تجاوز جنسی به معنی انجام نزدیکی جنسی با فرد، بدون رضایت اوست[۵]. بایست یادآوری نماییم که این سخن هیچ‌گونه ارتباطی به شیوِه‌های ازدواجی آیین‌های گوناگون ندارد ـ را مطرح نمود و از هنرمندان خواست تا در کمپینی که او و رئیس‌جمهور اوباما حضور دارند شرکت نمایند. هرچند این ظاهر رویداد بوده و به‌احتمال فراوان انگیزه وی از مطرح نمودن این سخنان در جمع سینماگران فراخواندن اینان برای ساخت آثاری است که این معضل را موردبررسی و واکاوی قرار دهند و نه همراهی در یک پویش ساده.

برخی در درون کشور برای فرماندهان باختر دور دایه مهربان‌تر از مادر هستند و از نکوهش غربیان آن‌چنان دلگیر می‌شوند که گویی به خودشان بدزبانی شده است[۶] و پیش از آنکه اعتدالیون آقای جو بایدن را به تندروی متهم نمایند هر دو گروه باید بدانند که

  • آمریکا جایگاه نخست همه‌گیری تجاوز را در جهان دارد. برابر گزارش دفتر آمارهای قضائی آمریکا، ۹۹‌ درصد متجاوزان را مردها تشکیل می‌دهند و از میان قربانیان، ۹۱‌ درصد زنان و ۹‌ درصد مرد هستند. طبق بررسی مرکز ملی خشونت علیه زنان، یک نفر از ۶ زن و یک نفر از ۳۳ مرد آمریکایی، یک مورد اقدام به تجاوز یا تجاوز کامل را در زندگی‌شان تجربه کرده‌اند. بیش از یک‌چهارم زنان در سن نوجوانی و اوایل جوانی اعلام کرده‌اند که بعد از ۱۴ سالگی، مورد حمله به نیت تجاوز یا تجاوز کامل قرارگرفته‌اند. از این‌همه، فقط ۱۶ درصد آن‌ها گزارش‌شده‌اند. تجاوزهای علنی در آمریکا رایج نیست و بیشتر موارد تجاوز به‌صورت پنهانی انجام می‌شود[۷].
  • بر اساس آماره منتشره وزارت دادگستری آمریکا، از هر ۵ دانشجوی دختر در دانشگاه‌ها، یک نفر قربانی تجاوز جنسی می‌شود[۸].
  • شبکه خبری آمریکایی گزارش داد: بیش از ۲۴۰۰ پزشک در ایالات‌متحده به دلیل آزار جنسی بیمارانشان مجازات شده‌اند؛ این گزارش یک تحقیق جدید است که برای نخستین بار بر روی پرونده‌های مختلف در ۵۰ ایالت آمریکا انجام‌شده است[۹].
  • مقامات پنتاگون در ماه مه اعلام کردند که تجاوزات جنسی بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ بیش از ۳۵ درصد افزایش داشته و آمار سالانه را به ۲۶ هزار مورد که شامل تماس جنسی ناخواسته و یا تجاوز جنسی می‌شود، افزایش داده است[۱۰].
  • آثار سینمایی همچون رودخانه میستیک[۱۱] و افشاگر[۱۲] و… به‌خوبی گویای ژرفای بسیار ناگوار در این زمینه هستند.

برای جلوگیری از طولانی شدن نوشتار، از ارائه اسناد دیگر در این زمینه خودداری نموده و به سراغ چرایی رخداد می‌رویم.

 

چه هنگام یک فرد، شخصی را مورد تجاوز جنسی قرار می‌دهد؟

بر پایه آنچه در نشست ۲۶۷ کلبه کرامت بانام زنای ذهنی آموختیم تنت فعالیت جنسی در جهان دارای ۲ مکتب کلان است.

الف) مکتب اصالت هورمون: مکتبی که اساس را بر آن می‌نهد که آدمی پس از طی شدن چرخه زمانی و آمادگی جسمی نیاز به انجام عمل جنسی پیدا می‌کند.

ب) مکتب اصالت ذهن: این مکتب اصالت را به ذهن داده و به‌طور گزیده گمان را بر آن می‌گیرد که، نفر، هرگاه از منظر ذهنی به نیاز جنسی رسید باید دست به کنش بزند. صد افسوس که این اندیشه امروزه در جهان همه‌گیرتر است.

عمده خروجی مکتب دوم می‌شود تجاوز جنسی؛ زیرا تجاوز جنسی هنگامی رخ می‌دهد که فرد از دیدگاه روانی به دیوانگی جنسی رسیده باشد؛ در آن هنگام خِرَد در مصادره هورمون قرارگرفته و گوش‌به‌فرمان شهوت عمل می‌نماید.

تنها در موارد کمی فرد ستمکار با برنامه‌ریزی پیشین دست به چنین کارهایی نمی‌زند و در بسیاری دیگر از پیش در باور خود برنامه‌ریزی مربوطه را انجام داده و تنها در مجالی درخور دست به عمل می‌زند. انجام زنا در فکر را زنای ذهنی نام نهاده‌اند. زنای ذهنی پدیده نو رسیده‌ای است که میوه درخت فرهنگ نوین است. فرهنگی که اندیشه فرد را پر از تصاویر محرک نموده است. از آوازه‌گری سیمایی و بازیگران زیباروی یهودی تا گونه‌های جدید تابلوهای تبلیغاتی[۱۳] متحرک در خیابان‌ها، همه در اندیشه فرد ثبت‌شده و در نهان ناخودآگاه، تدوینگری چیره‌دست آنان را تبدیل به فیلمی ناپسند نموده و در نما خانه ذهنی فرد نمایش می‌دهد[۱۴].

هنگامی‌که بازی‌های رایانه‌ای و پویانمایی‌های ویژه کودکان لبریز از محرکات جنسی است.

هنگامی‌که هر هفته‌نامه و کتابی طرح جلد خود را نگاری برهنه و یا نیمه برهنه برگزیند.

هنگامی‌که در جامعه‌ای بیش از ۳۰ میلیون وب‌سایت پورنو وجود داشته باشد.

هنگامی‌که اصلی‌ترین فیلم دانشجویی در کشوری می‌شود آمریکن پای[۱۵].

هنگامی‌که نوشیدنی ساده در جامعه‌ای گونه‌های مشروبات الکلی است.

هنگامی‌که مسائل جنسی از مؤلفه‌های بنیادین سینمای هالیوود باشد.

هنگامی‌که آهنگ در جامعه‌ای، آدمی را به پریشان مغزی کشاند.

هنگامی‌که……

هنگامی‌که …..

هنگامی‌که …..

آن هنگام است که فرد ازنظر ذهنی به مرحله‌ای می‌رسد که دیگر تفاوتی میان گمان و واقعیت قائل نیست و دست به هر عملی می‌زند.

 

چرا این‌گونه رفتارها با پرخاشگری همراه هستند؟

پاسخ پرسش بالا در نقشه انسان در قرآن است و آن این است که شهوت و غضب دوروی یک سکه هستند و در شغاف آدمی قرار دارند؛ بنابراین هر چه شهوت بیشتر برانگیخته شود خشم و غصب نیز به‌تبع آن بیشتر می‌شود و این‌گونه است که در بیشتر موارد ستمگر خشونت بسیاری را بکار می‌برد.

 

آزادی جنسی تنها راه مهار غریزه جنسی است؟

گهگاه عوام از روی ناآگاهی و تاریک فکران از روی بداندیشی دیدگاه زهرآلودی را در جامعه پخش می‌کنند که هیچ‌گاه و در هیچ کجا دستاورد درست در پی نداشته است. اینان مدعی هستند که آزادی جنسی تنها راه مهار غریزه جنسی است. ایراد سخن مطروحه این است که اینان کام‌جویی را شکم و انجام عمل جنسی را به‌مانند خوردن خوراک انگاشته‌اند و حال آن‌که انجام عمل جنسی (خارج‌ازاندازه) به‌مانند خوردن آب‌شور است که نه‌تنها رفع تشنگی نمی‌آورد، چه‌بسا آدمی را تشنه‌تر کند؛ و این نه ادعای نگارنده که بالاتر از آن فریاد مارتین اسکورسیزی[۱۶] در گرگ وال‌استریت است.

 

همیشه پای یهود در میان است.

تا پیش از سده ۱۹ مردم آمریکا مردمی مسیحی و دین‌باور بودند. آنان به‌مراتب از اروپاییان آیینی‌تر بوده و به آنچه در انجیل آمده بود ارج فراوان می‌گذاردند؛ ولی در اواخر سده ۱۹ یهودیانی به آمریکا کوچ نمودند که در آینده پایه‌های مستهجن نگاری را در ادبیات[۱۷] و انگاره‌های جنسی را در فرهنگ رفتار بنا نهادند. با پدید آمدن هنر هفتم راه برای رخنه پرشتاب‌تر در اندیشه مردم و فاسد نمودن آن بازتر شد و سرمایه‌داران یهودی بزرگ‌ترین کمپانی‌های فیلم‌سازی را تأسیس نمودند و این روند تا به آنجا پیش رفته است که در هر ۳۹ دقیقه یک فیلم مستهجن ساخته می‌شود و درآمد حاصل از صنعت پورنوگرافی بیش از مجموع درآمد شرکت‌های مایکروسافت، گوگل، آمازون، ای بی، یاهو، اپل و نتفلیکس است[۱۸].

 

چه باید کرد؟

جایگاه چنگ‌اندازی جنسی در آمریکا به نظر می‌رسد که به آستانه تشنج رسیده و این در هنگامی است که متمدن‌ترین کشور منطقه با توجه به حکومت اسلامی و مردم دین‌دار، در تراز پایین‌تر از آرام قرار دارد و برای آنکه در سال‌های آینده با چنین مشکلی دست‌به‌گریبان نباشد باید

  1. به‌طور همه‌گیر همه دستگاه‌های فرهنگ‌ساز و تبلیغاتی مردم را از «زندگی دوم» و زنای ذهنی پرهیز دهند، چراکه ریشه این مشکل در زمین ذهن است.
  2. در بخش علمی: استادان دانشگاه‌ها و اهل دانش باید بدانند که مردم ایران انسان بوده و به‌هیچ‌عنوان نباید آنان را به‌سوی دیدگاه‌های جانورشناسی همچون کینزی و بیماری همچون فروید هدایت کنند. به‌جای آن بهتر است با زایش نگره‌های نوین، مردم دیگر کشورها را نیز از دست اینان برهانند.
  3. در بخش هنر: هنرمندانِ پایبند بایستی شرایط را به‌گونه‌ای رقم بزنند که مردم پس از دیدن آثار آن‌ها «رشید» شده باشند نه آنکه «اغوا» گشته و به خیال‌بافی روی‌آورند. به‌کارگیری از بازیگرانی که هیچ‌ندارند مگر چهره زیبا ازبهر فروش چند بلیت بیشتر زیان این جهان و خسران آن سرای را برای خودشان و مردم به بار خواهد آورد. شوخی‌های بی‌ارزش جنسی در آثار برخی کارگردانان (مصطفی کیایی) جدا از آنکه ارزش هنر را در چشم مردم کم خواهد کرد، گام کوچکی نیز در راستای حیا زدایی از جامعه است.
  4. در بخش دولت: امربه‌معروف و نهی از منکر وظیفه‌ای همگانی است و این بدان معنا نیست که دولت از کارهای خودسر باز زند. همان‌سان که مردم باید به فرد لغزشکار گوشزد کنند، دولت هم باید با بر هم زنندگان آرامش روانی مردم برخورد بی‌چون‌وچرا و جدی داشته باشد. درست نیست که یک نفر، جوانانی را که توانایی ازدواج ندارند پریشان‌حال کند و آنگاه کابینه بهر از دست ندادن چند رأی هیچ عکس‌العملی از خود نشان ندهد. (با پنداشت آنکه فرد مربوطه در انتخابات شرکت کند.)
  5. و اما مردم: بر پایه آنچه در قرآن کریم آمده است[۱۹] زنان و مردان بایستی دودسته فرمان را به انجام رسانند تا جامعه برای خود و خانواده‌شان بی‌ترس گردد که در پلت پایین نمایش داده می‌شود.

 


منابع:

[۱] Dolby Theatre

[۲] heterosexual

[۳] joy

[۴] Joe Biden

[۵] ویکی‌پدیا

[۶] بهار نیوز شماره گزارش ۱۱۰۵۷۶

[۷] شبکه خبر ۸ اسفند ۱۳۹۳

[۸] مشرق‌نیوز شماره گزارش ۳۶۲۸۳۰

[۹] خبرگزاری دانشجو شماره گزارش ۵۲۳۳۰۸

[۱۰] مشرق‌نیوز شماره گزارش ۲۷۴۲۲۳

[۱۱] Mystic River

[۱۲] Spotlight

[۱۳] تبلیغ از ریشه بلغ واژه‌ای قرآنی است که به‌ناچار در این نوشتار به این‌گونه به‌کاررفته است

[۱۴] برگرفته از چه کسی در ذهن شما خوابیده؟ اثر برت کاهر

[۱۵] American Pie

[۱۶] Martin Scorsese

[۱۷] اسماعیل شفیعی سروستانی/ پدیده هرزه‌نگاری و مستهجن پردازی در جهان معاصر

[۱۸] جری روپلاتو، آمار پورنوگرافی در اینترنت / سازمان خانواده‌های سلام

[۱۹] سوره‌ی نور آیه ۳۰ و ۳۱ همچنین سوره احزاب آیه ۳۱ و ۳۲

دسته‌ها
تبیینی تحلیلی حکمت و فلسفه دکترینال رویکرد مطالب برگزیده مقالات

ضرورت و شیوه گفتمان‌سازی پیرامون نقشه انسان در قرآن

شاید بتوان گفتمان سازی را مهمترین بخش از طراحی برای یک جامعه دانست . فرض کنیم که توانستیم چیستی یک اندیشه و یک نرم افزار فکری برای یک جامعه را بدرستی تبیین کنیم . حال سوال اساسی اینجاست که چگونه می خواهیم این اندیشه را به دست جامعه برسانیم؟ و چگونه می توان آن را تبدیل به یک باور عمومی و در نتیجه کردمان(رفتار) عمومی کرد؟ پاسخ به همه ی این سوالات در مجموع، در واژه گفتمان سازی قرار دارد.

شاید ساده ترین تعریفی که برای گفتمان سازی می توان گفت ، تعبیر زیبای مقام معظم رهبری (مد ظله) باشد: ” گفتمان یک جامعه مثل هواست، همه تنفسش میکنند؛ چه بدانند، چه ندانند؛ چه بخواهند، چه نخواهند.” (بیانات در سومین نشست جلسه راهبردی ۱۳۹۰/۱۰/۱۴)

در واقع می توان گفت که گفتمان سازی و روش و فرآیند آن در هر حوزه ای به نوعی می تواند ارزشی به اندازه خود آن حوزه داشته باشد. کما اینکه در چند سال گذشته امام جامعه حداقل در سه حوزه مهم با تاکید، به ضرورت گفتمان سازی در آنها اشاره کردند:

  1.  الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت
  2.  سبک زندگی
  3.  اقتصاد مقاومتی

حال ما در این مقال می خواهیم ضرورت و تا حدودی روش گفتمان سازی پیرامون نقشه انسان در قرآن را تشریح کنیم.

نکته: پیشنهاد می کنیم قبل از مطالعه این مقاله مبحث نقشه انسان در قرآن استاد(جلسه ۲۴۱و ۲۴۲از کلبه کرامت) و یا حداقل مقاله “آیه منظومه شمسی” از سایت باشگاه استراتژیست های جوان را مطالعه بفرمایید.

ضرورت گفتمان سازی پیرامون نقشه انسان در قرآن:

در جامعه سازی و طرح ریزی استراتژیک، باید ابتدا به این سوال پاسخ داد که جامعه برای چه کسی یا چه چیزی  قرار است طراحی شود؟ پاسخ این سوال هر چه که باشد تعیین کننده ی خط مشی های شماست . با نگاهی کلان به جامعه سازی غربی خواهیم فهمید که تمام آنچه که غرب نامیده می شود زاییده ی نوع نگاه به انسان است . یکی از مهمترین اسناد برای اثبات این مسئله نگاهی به دانش روان شناسی و تعریف آن از انسان و بعد جامعه سازی مبتنی بر آن در ۱۰۰ تا ۱۵۰ سال گذشته است . مثلا اگر فروید دکترینش ، انسان= حیوان غیر قابل اعتماد بود ، نوع جامعه سازی مبتنی بر آن با جامعه سازی مبتنی بر دکترین گالوپ که اساس دکترینش بر نظر سنجی از مردم و به نوعی اعتماد به نظرات مردم بود متفاوت است .

بررسی دقیق تاثیر نگاه به انسان در نوع جامعه سازی را باید  در  مستند قرن خود دید، مستندی که توسط آدام کورتیس در شبکه BBCتولید شد و پشت پرده ی بسیاری از مسائل پیرامون انسان شناسی و روان شناسی در غرب  را نشان داد.

با توجه به هر کدام از نگاه هایی که نسبت به انسان صورت می گیرد عصر و دوره ای بوجود می آید مثلا عصر روابط عمومی ، عصر نظرسنجی و…

و یا مثلا در مستند مهندسی منابع اجتماعی به نقش افرادی مثل واتسون  در طراحی نظام آموزش و پروش و در نتیجه کل جامعه غربی اشاره می شود. او به این نتیجه رسیده بود که نیروی محرکه برای ساخت جامعه نه عشق و محبت بلکه ترس و خوف است. که این مسئله نیز زاویه ای دیگر از نقشه وجود انسان  است . جالب توجه اینکه در این مستند به مسائل خرد و تکنیکی اشاره می شود مثل زنگ مدرسه که ریشه آن در آزمایشات و دکترین های روان شناسان غربی در مورد انسان نهفته است.

pic-article2

پس می توان برای طراحی جامعه آرمانی یک هسته مرکزی به شکل دایره  داشت که از آن و  از طریق دروازه های مختلف می رویم تا  به جامعه مطلوب خود برسیم.  این هسته مرکزی همان نوع نگاه به انسان یا اصطلاحا رویکرد انسان مدار است، که بقیه ی رویکردها از آن خارج می شوند.

rooykardha

در واقع ضرورت گفتمان سازی پیرامون نقشه انسان در قرآن، ضرورتی برای جامعه سازی قرآنی است . متأسفانه مباحثی که تاکنون از جانب بزرگان دین و مفسرین در مورد انسان مطرح شده، علی رغم پر محتوا بودن بسیار پراکنده  است . فلذا تلاشی لازم است  تا این مطالب با کمک قرآن به یک نظم و انسجامی رسیده و به گونه ای در ذهن انسان مسلمان و حتی غیر مسلمان نقش ببندد که بتواند در هر شبانه روز مختصات وجود خود را دیده و در نتیجه سنجیده عمل کرده تا به تعالی و رشد برسد.

در یک سطح کلان تر، باید تصویری از انسان در اختیار هر استراتژیست مسلمان قرار بگیرد تا برای هر سیستم و نظامی از جامعه که قصد طراحی آنرا دارد بتواند به درستی و دقت، الگو تهیه کند. چرا که هر نظامی در یک جامعه برای پاسخ به یک بخش از این نقشه بوجود آمده است.(مثلا وزارت دفاع که برای تامین امنیت و زدودن خوف در افراد جامعه بوجود آمده اند.)

pic-article3

درست شبیه نقشه ژنوم (DNA) انسان که امروزه  در دانش پزشکی، مبنا و الگویی برای  طراحی و شبیه سازی انسان یا حیوانی دیگر قرار می گیرد. نقشه انسان در قرآن نیز باید یک چنین ویژگی ای داشته باشد.

نگاهی کلی به مراحل گفتمان سازی حول نقشه انسان در قرآن:

گام اول : شاید بتوان خود تهیه ی نقشه از کلیدواژه های پراکنده قرآنی و مشخص کردن ارتباط تنگاتنگ کلید واژه ها با یکدیگر را گام اول این فرآیند نامید.

pic-article4

بعد از شکل گیری این نقشه تازه مشخص می شود که آنچه که بزرگان و مفسرین مسلمان در طول سالیان متمادی درباره انسان مطرح کرده بودند چه قواره و شمایلی دارد. حال می توان تک تک بخش های وجود انسان را جداگانه دید و آنها را در ادامه فرآیند گفتمان سازی قرار داد.

نکته مهم: باید توجه داشت که عصر گفتمان سازی به نوعی محصول عصر رسانه هاست، عصری که در آن با یک فیلم می توان چهره های متفاوت از تمدن ها ارائه کرد. عصری که در آن هر دستگاه فلسفی ای دیگر در کلاس درس نه، بلکه در یک فیلم یا یک سریال بروز و ظهور پیدا می کند. قبل از اشاره به گام دوم از این فرآیند، به نکته ی مهمی که استاد، شهید مطهری (ره) در ابتدای کتاب انسان کامل، مطرح می کنند اشاره می کنیم:

شناخت انسان کامل از دیدگاه اسلام از دو طریق میسّر است:

  1. رجوع به کتاب و سنّت و بررسی ویژگی‌هایی است که این منبع اصیل اسلامی برای انسان کامل برشمرده‌اند
  2. رجوع به نمونه‌ها و مصادیق عینی انسان کامل و بررسی سیره و زندگانی و صفات افرادی است که به این درجه از انسانیّت نائل آمده و به عنوان اُسوه و الگو برای کسانی که قصد چنین مقام بلندی را دارند معرّفی شده‌اند. ( انسان کامل- ص ۱۲)

در نگاه اندیشکده ای و دانش دکترینولوژی نیز چیزی شبیه بیان استاد مطهری(ره)، وجود دارد و آن اینکه برای شناخت هر حوزه معرفتی ما دو راه کلی داریم :

  1. بررسی دکترینالیستی : در این روش به تبیین دکترین ها، روش ها و یا اصطلاحا فرمول ها می پردازیم مثلا «إنّ هذا لهو البلاء المبین: همانا این بلاء آشکاری است.» (صافات-۱۰۶)
  2. بررسی دکترینریستی: در این روش ما فرمول ها را از طریق الگوها می شناسیم. مثلا برای شناخت دکترین فوق باید سیره ی ابراهیم(ع) را مطالعه کرد تا او را به عنوان تمام کننده ی بلاء ها (بقره – ۱۲۴) بشناسیم و خود را و جامعه را شبیه او کنیم.

حال اگر که به نقشه انسان در قرآن باز گردیم می توان هر دو روش را بررسی کرد.  مثلا در حالت و قوه ی خوف و خوفیه(البته در نقشه انسان در قرآن، حالت حزن منتهی به قوه خوفیه می شود، که ما برای تفکیک دقیق تر خود ترس را هم جداگانه بررسی کرده ایم.) گاهی به بررسی دکترین های خوف در قرآن می پردازیم مثل آیه ۸۲ سوره مبارکه انعام :

«الَّذِینَ آمَنُوا وَلَمْ یلْبِسُوا إِیمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَئِکَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ : (آری،) آنها که ایمان آوردند، و ایمان خود را با شرک و ستم نیالودند، ایمنی(عدم خوف) تنها از آن آنهاست؛ و آنها هدایت‌یافتگانند!»

در اینجا دکترین امنیت که در چند جا مقابل  خوف در قرآن است تبیین شده است .

و گاهی برای تبیین اینکه سازوکار خوف (ترسیدن یا نترسیدن) چگونه است، مدل صدر شناسی و خوف شناسی موسی(ع) را بررسی می کنیم آنجا که در  (۳۱قصص)فرمود: «وَأَنْ أَلْقِ عَصَاکَ فَلَمَّا رَآهَا تَهْتَزُّ کَأَنَّهَا جَانٌّ وَلَّى مُدْبِرًا وَلَمْ یعَقِّبْ یا مُوسَى أَقْبِلْ وَلَا تَخَفْ إِنَّکَ مِنَ الْآمِنِینَ»

عصایت را بیفکن!» هنگامی که (عصا را افکند و) دید همچون ماری با سرعت حرکت می‌کند، ترسید و به عقب برگشت، و حتی پشت سر خود را نگاه نکرد! ندا آمد: «برگرد و نترس، تو در امان هستی!

در روش دکترینریستی باید بررسی کرد که موسی (ع) برای اینکه جزء آمنین قرار بگیرد و خوفی نداشته باشد سیره عملی  او چگونه بوده است؟

خلاصه کلام اینکه ، برای ایجاد گفتمان، خصوصا در زمینه انسان شناسی، باید عرصه های مختلف و کلی جامعه را در نسبت با این موضوع سنجیده و بعد گام به گام به جلو حرکت کنیم. ما برای فهم ساده تر مسئله گفتمان سازی از مدل مطرح شده در بیانات رهبری(مدظله) که بسیار روان تفهیم شده استفاده می کنیم . 

ایشان در اولین جلسه راهبردی، جلسه راهبردی با موضوع زن و نیز در بیانات مختلف خود به یک فرآیند ساده اشاره کردند:

  1. شروع کردن از جامعه نخبگانی و دانشگاهی  و ایجاد جوشش فکری در این قشر.
  2. سرریز کردن گفتمان حاکم بر این قشر در میان مردم و ایجاد گفتمان عمومی.
  3. اجرایی شدن آن گفتمان توسط دستگاه ها و رفع موانع اجرایی در مجلس و دولت .
  4.  تبدیل شدن آن گفتمان به یک حقیقت نمایان .

حال ما فعلا دو گام از مراحل گفتمان سازی امام جامعه را سر لوحه کار خود قرار می دهیم که به ترتیب کام دوم و سوم طبقه بندی ما خواهد شد.

گام دوم :

باید برای اساتید دانشگاه و دانشجویان مختلف، هم از روش دکترینالیستی و هم به روش دکترینریستی نقشه انسان در قرآن را تبیین وتبدیل به گفتمان کرد . در مرحله دکترینال، همانطور که ذکر شد، باید دکترینهای قرآنی برای ساحات و حالات مختلف انسان را تبیین کرد.

اما در مرحله دکترینریستی اشکالی وجود دارد که با طرح چند دغدغه به آن می پردازیم:

به تعبیر شهید مطهری(ره)در کتاب انسان کامل، الگوی ما برای انسان طراز، علی (ع) است. حال دغدغه اساسی اول این است که :

  1. ما با کلی گویی و بیان فضایل اهل بیت(علیهم السلام ) نمی توانیم به تنهایی گفتمان انسان طراز قرآنی تولید کنیم، چرا که حتی یک نخبه دانشگاهی نیز تصویر درستی از علی (ع) ندارد و گفتمان شدن یک موضوع هم زمانی است که با تمام وجود لمس شده و بر سر زبان هر قشر از جامعه قرار بگیرد.
  2. اگر که ما فقط به مباحث درون گفتمانی ( گفتمان بومی و اسلامی خود) بپردازیم، نگرانی از  این اشکال هست که بدون همه جانبه نگری (که لازمه حرکت یک استراتژیست و طراح جامعه است) ،  گفتمان سازی کرده که قطعا نتیجه مطلوبی حاصل نخواهد شد.

برای رفع این دو اشکال و بنا به اقتضای عصر گفتمان سازی (عصر رسانه)، باید در یک رویکرد انتقادی – رسانه ای به سراغ نقد و بررسی و مطالعه دقیق آثار هنری و رسانه ای شاخص غربی رفته و در یک بررسی تطبیقی، کاراکتر های مختلف و متنوع آنها در زمینه حالات گسترده انسان را  بررسی کرده و سپس دکترینهای قرآنی و روایی مقابل آنها را تبیین کرد.

(این فقط به معنی استفاده از سینما و هنر به عنوان ابزار کمک آموزشی نیست، بلکه بررسی عصاره ی نگاه انسان شناختی غربی است که به صورت حسی و به زبان هنری درآمده و تثبیت شده است. )

خروجی این گام، نقد و بررسی فلسفی و حکمی شمار زیادی فیلم و سریال با رویکرد دکترینریستی است که نهایتا به صورت پلت ها و متون مفصل علمی و پایان نامه های دانشگاهی در خواهد آمد.

برای تبیین این روش ، انشاءالله در مقاله های دیگر حتما سازوکار مربوطه را توضیح خواهیم داد.

گام سوم:

برای عوام جامعه، که نیاز به اقناع حسی بیشتری دارند ، طرح مباحث پیچیده در زمینه انسان شناسی قطعا حرکت مطلوبی نخواهد بود. هر چند که می توان به موازات گفتمان سازی دانشگاهی و نخبگانی، در مساجد و پایگاه ها و کانون های فرهنگی هم به روش ساده این مباحث را برای مردم عادی و یا حتی برای کودکان توضیح داد. اما آنچه که باید برای این مرحله انجام گیرد تبدیل متون علمی تولید شده به مستند، فیلم ، سریال، انیمیشن و بازی کامپیوتری است. عوام جامعه باید از مواهب متون علمی تولید شده به زبان خودشان بهره مند شوند.

باید توجه داشت که نیاز نیست سالها صبر کرد و بعد وارد پروسه ساخت آثار رسانه ای شویم، بلکه به موازات تولیدات علمی در فضای نخبگانی بتدریج باید داستان نویسی، طراحی کامیک استریپ و … را مقدمه ساخت آثار بزرگ سینمایی و رسانه ای کرد.

برای روشن شدن این مطلب و مدخلی برای مباحث آینده، اشاره ای به یک مورد مطالعاتی مهم در ساحت صدر انسان خواهیم داشت. 

در آمدی بر گفتمان سازی پیرامون خوف ( صدرشناسی از منظر خوف)، با استفاده از سه گانه Batman ، به کارگردانی کریستوفر نولان: 

batman1

همانطور که قبلا گفته شد، ما باید برای گفتمان سازی نمونه ای عینی را مورد بحث قرار داده و با بررسی آن، مقدمات گفتمان سازی را ایجاد کنیم . فیلم بت من در رده بندی فیلمهایی با موضوع خوف و رجاء (البته بیشتر خوف)، جزء بالاترین رتبه است. حتی اگر نخواهیم به نمرات منتقدین و تماشاگران حرفه ای  به این فیلم دقت کنیم، بعد از بررسی این فیلم، خود متوجه خواهیم شد که این فیلم تا چه اندازه ما را در شناخت ابعاد مختلف ترس کمک می کند.

باید این نکته را نیز یادآور شویم ، که وقتی شما مدل فلسفه ترس در بت من را بررسی کرده و بعد مقابل دکترین های خوف در قرآن قرار دهید تازه مشخص می شود که جای کتاب کریم تا چه اندازه در بین سینما گران ما خالی است.

نکته دیگر اینکه این گونه بررسی، فوق العاده در افزایش میدان دید ، حول موضوع انسان شناسی (صدرشناسی ) به ما کمک می کند. ما بعد از بررسی دقیق فیلم بت من و نیز تدبر در قرآن کریم، نمایی کلی از ترس را ترسیم کرده که البته همان طور که قبلا بیان شد،  بت من کاراکتری برای ملموس کردن ترس شناسی است، اما محوریت مباحث با قرآن کریم و روایات است.

1

برای بررسی های دقیق تر باید کتاب های فلسفه و سینما مثل batman and philosophyرا نیز مطالعه کرد تا به درک عمیق تری از موضوع مد نظر خود رسیده و نیز مخاطب دانشگاهی به علمی بودن مباحث یقین پیدا کند . ما برای نمونه به یکی از مباحث کتاب بت من و فلسفه اشاره می کنیم:

در صفحه ی ۱۹۰ از این کتاب مبحثی مطرح می شود تحت عنوان بت من، شوالیهی نهایت(کمال) تسلیم .

در این قسمت ابتدا مقایسه ای با محوریت دکترین کیرکه گورد(تسلیم بدلی برای ایمان ) ما بین بوروس وین، کاراکتر نقش بت من، با حضرت ابراهیم (ع) از نظر میزان تسلیم بودن در مقابل تکلیف و ماموریت صورت می گیرد.  اینکه بوروس وین در مسیر خود سازی می رود تا مثل ابراهیم(ع) شود . او از انجام وظایف وحشتناکش می ترسید و در ابتدای مسیر به اصالت و برتری پوچی اعتقاد داشت ، اما تسلیم شد و ماموریت خود را بدرستی انجام داد.

batman2

سپس آمده است:

batman3

ذیل این عنوان بحث مفصلی و نیز کلیدواژه های بسیار زیادی درباره انسان شناسی و ترس شناسی مطرح می شود از قبیل :

  • کلید واژه تسلیم (معادل صدر تسلیم شده) (Resignation)
  • کلید واژه های ترس ،حزن و درد(dreadfull(وحشتناک),fear,pain,neurotic,( scarred : زخمی )….,
  • مهندسی شخصیت و مهندسی ترس و درد (Externalizing and organizing,internalize,regain)
  • تبدیل ، شکل دهی مجددو انتقال ترس و درد (convert,transform,reshape)
  • درمان ترس و درد (therapeutic)
  • هنر ترسیدن (artistic)
  • خلاقیت و ترس (creations)
  • و….

و نکته ی پایانی اینکه، مطالب فوق درست مثل سایر مطالعات اندیشکده ای مدام به صورت پویا و فعال در حال بسط و گسترش است. بعنوان مثال نمایی که از ابعاد ترس ملاحظه شد تنها بخش کوچکی از آن چیزی است که باید باشد .

به اعتقاد ما و همه ی کسانی که با این دست مطالعات اندیشکده ای با محوریت قرآن آشنایی دارند برای هر کدام از ابعاد ترس، نیاز به تیم تحقیقاتی مجزا وجود دارد .  و ما فعلا در مبانی و پایه های این بحث به سر می بریم .

انشاءالله در مقالات دیگر، مبحث صدر شناسی(خوف شناسی ) با رویکرد گفتمان ساز رسانه ای را بیشتر شرح وبسط خواهیم داد.

آقای عبدالله غفاری