دسته‌ها
استراتژیک تحلیلی رویکرد سیاسی طبقه‌بندی موضوعی مقالات میان رشته ای

برآورد استراتژیک عراق

عراق به عنوان یکی از مهمترین حوزه های تمدنی جهان محسوب می شود که تمدن بین النهرین می باشد. در یک بررسی تاریخی می توان ۲ نوع عراق را از هم متمایز نمود:

الف-عراق باستان:که شامل حوزه تمدنی بین النهرین می باشد ودر حدود ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد نیز تمدن های آکاد ، سومر، بابل و آشور در این منطقه شکل گرفته بودند. از سال ۵۳۹ قبل از میلاد در طی جنگی بین کوروش بزرگ و شاه بابل به تصرف ایران درآمد و به مدت بیش از ۱۱ قرن جزو قلمرو فرمانروایی ایران قرار داشت.

ب-عراق اسلامی: در زمان خلیفه دوم در سده یکم هجری اعراب مسلمان با شکست دادن حکومت ساسانیان توانستند عراق را جزئی از قلمرو اسلام درآورند. با ورود اسلام به عراق زبان آن کشور عربی گردید و با فراگیری این و با انتقال پایتخت از مدینه به بغداد در زمان امام علی (ع) این منطقه مرکز دنیای اسلام شد ، بغداد افسانه ای هزار و یک شب که بیشتر در زمان خلافت عباسیان در بغداد بوده است مربوط به دوران اوج اسلام می باشد. عراق قتلگاه ائمه بزرگوار نیز می باشد که واقعه عاشورا و شهید شدن امام حسین (ع) به دست یزیدبن معاویه نیز در کربلا رخ داده است.

دوران معاصر عراق

بعد از جنگ جهانی اول و شکست امپراطوری عثمانی، عراق  طبق قرارداد سایکس-پیکوت تحت قیمومت انگلیس درآمد. به این ترتیب بعد از سال ۱۹۲۰ از به هم پیوستن سه منطقه بغداد، بصره و موصل کشور عراق تشکیل گردید. یک سال بعد از تشکیل کشور عراق فیصل اول با حمایت انگلستان و با رای گیری عمومی به پادشاهی عراق انتخاب شد. در سال ۱۹۳۲ قیمومیت انگلستان پایان پذیرفت و عراق رسما اعلام استقلال کرد. ۴ سال بعد یعنی در سال ۱۹۳۶ اولین کودتای نظامی در عراق رخ می دهد از ۴۰ کودتایی که در دوران معاصر در کشورهای عربی رخ داده است ۱۰ مورد آن مربوط به عراق است که نشان دهنده این است که بعد از ۱۹۳۶ عراق معاصر توسط نظامی ها اداره شده است. در دوران جنگ سرد عراق یکی از متحدین اتحاد جماهیر شوروی بود و شوروی از این طریف می توانست تسلط خود را در قسمت غرب آسیا (خاورمیانه)  افزایش دهد.

حزب عربی سوسیالیستی بعث یک حزب سیاسی بود که توسط میشل عفلق ، صلاح الدین البیطار در سوریه تاسیس شد. بعثیسم ، آمیزه ای از ناسیونالیسم عربی و سوسیالیسم بود.این سوسیالیزم متاثر از اشتراکیه عربی بود که دارای گزاره و مولفه هایی از تفکر عربی و آداب و رسوم عربی می باشد و آن را نوعی ناسیونالیسم می دانند  و به معنی سیوسیالیسم علمی طبق تفسیر مارکیسیم نبوده است.اما شاخه منطقه ای آن در کشور عراق در سال ۱۹۵۱ و در پی اختلاف بعثی های عراق با سوریه  توسط فواد الرکابی بنیان گذاری گردید و نام حزب عربی سوسیالیستی را  که هم نام حزب اصلی در سوریه بود را بر خود نهاده و خود را وارث حقیقی ایدئولوژی پان عربی و سوسیالیسم  دانستند. در سال ۱۹۶۸ و طی یک کودتا توسط احمد حسن البکر حکومت عبدالرحمن عارف سقوط کرده و با تشکیل شورای فرماندهی انقلاب قدرت را در دست گرفت.وی نیز در سال ۱۹۷۹ بر اثر فشار صدام حسین مجبور به استعفا شد و صدام رئیس جمهور عراق گردید.حزب بعث عراق بعد از حمله آمریکا و متحدانش در سال ۲۰۰۳ قدرت را از دست داد و صدام در دادگاه عالی محاکمه گردید و به جرم جنایت علیه مردم عراق در سال ۱۳۸۵ در بغداد به دار مجازات آویخته شد و از آن تاریخ به بعد فعالیت این حزب در عراق غیر قانونی اعلام گردید.

ترکیب سیاسی در حکومت عراق در زمان صدام

 به دلیل عدم همزیستی قومیت ها و مذاهب همیشه دیکتاتوری در عراق مطرح می باشد.سیستم حکومتی عراق در زمان صدام یک فرماندهی ملی دارد و یک شورا که شورای رهبری انقلاب می باشد.این شورا شخصی را به عنوان رئیس جمهور انتخاب می کند که در راس آن صدام بوده و سه قوه مجریه ، قضائیه و مقننه تابع این شخص می باشند و سیستم امنیتی آن معروف به استخبارات است.

iraq map

ترکیب جمعیتی عراق

جمعیت عراق از دو بخش عرب و کرد تشکیل می گردد . عرب ها نیز از دو مذهب سنی با ۱۳ درصد و شیعه با ۶۷ درصد هستند. کردها نیز که بیشتر در شمال عراق مستفر می باشد شیعه ، مسیحی و اقلیت یهودی می باشند. البته اقلیت های دیگری نیز چون ایزدی ها ، ترکمنان و آشوریان نیز در عراق زندگی می کنند که تقریبا در حدود ۵ درصد از جمعیت کل را تشکیل می دهند.

جغرافیا و تقسیمات کشوری عراق

عراق کشوری است در منطقه غرب آسیا که از شما با کشور ترکیه از غرب با اردن و سوریه از شرق با ایران و از جنوب با کشورهای عربستان و کویت همسایه می باشد.مساحت عراق ۴۳۸۳۱۷ کیلومتر مربع می باشد.عراق دارای ۱۸ استان می باشد و ۴ شهر مذهبی آن نجف ، کربلا ، سامرا و کاظمین است.شیعیان در قسمت جنوبی و غرب ساحل فرات ، سنی ها در شمال و کردها در شمال و شمال شرق عراق مستقر می باشند.

وضعیت های استراتژیک عراق

iraq map 2

عراق ژئواستراتژیک عراقی است که مانند آلمان دارای فضای حیاتی محدودی می باشد و به دلیل وجود اقدام و مذاهب متنوع دارای پتانسیل بالای تجزیه طلبی است.فضای حیاتی مورد نیاز عراق دریا می باشد و عراق برای برون رفت از این محدودیت نیاز به راه یابی به دریا دارد.

حوزه های ژئواستراتژیک پیرامون عراق

الف- منازعه هیدروپلیتیک بین ایران و عراق (اروند رود)

ب-منطقه بی طرف بین عراق و عربستان که موضوع ژئوپلیتیکی می باشد.

ج-موقعیت ژئوپلیتیک کشور کویت که در زمان صدام استان ۱۹ محسوب می شد.علت این امر نیز دسترسی به فضای حیاتی دریا و منطقه بی طرف بود.

د-موقعیت ژئوپلیتیک در الانبار با کشور اردن

یک حوزه هلالی در شمال عراق بحث ژئوکالچرال می باشد که این حوزه تعامل اکراد عراقی ، سوریه ، ترکیه و ایران می باشد.این حوزه هلالی وضعیتی ژئواستراتژیک برای عراق ایجاد کرده که اکراد معارض ترکیه ، ایران و سوریه و گروهک تروریستی داعش به هنگام   بروز مشکل به آنجا پناه می برند.البته این حوزه محوراصلی ورود داعش به عراق بود.

 


پی نوشت:

لبنسروم واژه ای آلمانی به معنای فضای حیاتی و فضایی برای زندگی و مواد اولیه است.

نوشته سید رحمانی

دسته‌ها
استراتژیک سیاسی مقالات میان رشته ای

دلایل اهمیت ژئواستراتژیکی ایران در قرن ۲۱ (مورد مطالعاتی هارتلند انرژی)

موقعیت جغرافیایی که نحوه قرارگرفتن یک نقطه روی کره زمین را مشخص می کند در سرنوشت یک کشور و مردم آن نقش بسزایی را ایفا می کند. اهمیت یک موقعیت جغرافیایی از لحاظ ژئوپولیتیکی(منطقه ای) و یا اهمیت یک موقعیت جغرافیایی از لحاظ ژئواستراتژیکی(جهانی) می تواند بسیار موثر و در سرنوشت سیاسی و اقتصادی آن کشور باشد. مناطق زیادی در دنیا قرار دارند که از لحاظ منطقه ای حائز اهمیت هستند اما نقاطی که در دنیا اهمیت آنها بعد جهانی داشته باشد کم هستند و در واقع آن مناطق نقش بسیار حساسی برای دنیا دارند و در استراتژی های جهانی نقش مهمی را ایفا می نمایند. موقعیت جغرافیایی ایران در قرن ۲۱ دارای بعد جهانی می باشد و لازم است بدانیم که دلایل این اهمیت چیست تا با دانستن نقاط ضعف و قوت آن در جهت اعتلای کشور و مردم همت گماریم.

۱-واقع شدن در هارتلند انرژی جهان بر طبق نظریه جفری کمپ (بیضی استراتژیک) در بین دو حوزه انرژی خلیج فارس و دریای مازندران (خزر).

۲-تسلط برخلیج فارس با بیشترین طول ساحلی و تسلط بر نقاط حساس آن (جزایر سه گانه) و تسلط برتنگه هرمز که در واقع شاهراه حیاتی انرژی در جهان است.

۳-واقع شدن در هلال خصیب و واقع شدن در قوس هلال بحران.

۴-از لحاظ نظامی هم می تواند مکمل استراتژی بحری باشد و هم مکمل استراتژی بری باشد ودر واقع هم نیروهای مسلح آن هم آب پایه هستند و هم خشکی پایه هستند.

۵-بزرگترین بازار مصرفی می باشد (که البته این یک نقطه ضعف برای کشور است اما از لحاظ کشورهای صنعتی یک امتیاز برای آن کشورهاست).

۶-دارای عمق استراتژیک مناسب با توجه به مساحت آن.

۷-دارای جمعیت جوان تحصیل کرده و پر استعداد که البته نیاز به توجه جدی و هدایت صحیح دارند.

۸-پیشینه تمدنی بالا قبل از اسلام ( با داشتن تجربه امپراتوری) و داشتن تمدن اسلامی بخصوص اهمیت علم و دانش با ورود اسلام و نقش این علم و دانش در جهان.

۹-تسلط ایدئولوژیکی و تمدنی و فرهنگی و دینی بر کشورهای منطقه .

۱۰-دروازه ما بین شرق و غرب آسیا (کریدور شرق به غرب و و قرا گرفتن در جاده ابریشم خاکی و آبی) و کریدور شمال و جنوب (اسیای مرکزی و قفقاز به خلیج فارس).

۱۱-داشتن نیروهای مسلح قوی با تجربه ۸سال جنگ و توان رزمی بالا و خودکفایی نظامی بالای۷۰ درصد.

۱۲-دارای تنوع قومیتی در کشور بخصوص در غرب کشور که دارای پراکندگی مرزی هستند که هم جنبه مثبت دارد و هم جنبه منفی می تواند داشته باشد اما عوامل همگرایی در درون کشور برای قومیت ها در ایران بسیارند.

۱۳-از کشورهای پرجمعیت منطقه میباشد که اولین و بزرگترین کشور شیعه مذهب می باشد بخصوص نقش مذهب شیعه که در اینده بسیار پررنگ تر خواهد بود.البته تجمع جمعیتی در ایران بسیار غلط می باشد و نیازمند اصلاح جدی است.

در واقع هر یک از موارد فوق نیاز به توضیح و تفسیر بسیار دارد اما یکی از مهم‌ترین این دلایل را که همان قرار دادن در هارتلند انرژی جهان می‌باشد را به‌عنوان مورد مطالعاتی اصلی این مقاله مورد بررسی قرار می دهیم.

برای ورود به بحث لازم می دانم توجه خواننده را به یک رابطه بین کانون های بحران و منازعات بین المللی و منابع انرژی جلب نمایم که یک رابطه مشخص و خاصی را داراست مثل منطقه جنوب غرب اسیا، اواخر دهه ۸۰ میلادی برخی از تئوریسین های روابط بین الملل پیش بینی می‌کردند که جنگ های قرن ۲۱ بر سر منابع به ویژه انرژی خواهد بود و شاید امروز رفتار پیش‌دستانه نئوکان‌ها در ایالات متحده در زمان جرج بوش پسر را بهتر بشود درک کرد که چرا حوادث ۱۱ سپتامبر به وجود آمد و افغانستان به بهانه تروریسم و کشور زرخیز عراق مورد تهاجم واقع شدند.تنها دلیل برای آن ادامه هژمونی ایالات متحده و کنترل شریان های اقتصادی در رقابت با رقبای احتمالی آینده یعنی روسیه و چین و اتحادیه اروپا بود.

شاید امروز بتوان راحت وقوع انقلاب های رنگین و مخملی را در آسیای مرکزی و قفقاز تحلیل کرد چرا که این اتفاقات یکی یکی پشت سرهم اتفاق می افتاد. ایالات متحده وقتی روسیه زمان یلتسین را سرگرم شوک درمانی در اقتصاد بر اساس اموزه های مکتب شیکاگو با استفاده از دستورالعمل های صندوق بین المللی پول و بانک جهانی نمود خود ( ایالات متحده ) سرگرم برسی و نفوذ به حیات خلوت شوروی سابق بود( گسترش ناتو به شرق ) .

بازی نفت، بازی لوله های نفتی و بازی خزر و … بازی بزرگ جدیدی است که در قرن ۲۱ شاهد آن هستیم و خواهیم بود. اما نکته مهم آن است که اهمیت خزر و قفقاز برای ایالات متحده بیشتر ژئوپولیتیکی می باشد.

در اواخر دهه ۹۰ میلادی و اوایل قرن جدید نظریه پردازی های زیادی در علوم مختلف و همچنین در حوزه ژئوپولتیک انجام شد که در این میان می توان به نظریه بیضی استراتژیک انرژی توسط جفری کمپ، نظریه پایان تاریخ توسط فوکویاما و نظریه جنجالی برخورد تمدن ها از سوی ساموئل هانتینگتون اشاره کرد.

حتی به منظور توسعه نقش ایالات متحده در منطقه خزر کنگره این کشور در مارس ۱۹۹۹ استراتژی راه ابریشم را تصویب کرد که هدف عمده این طرح جلوگیری از گسترش نفوذ و تحت کنترل در آمدن کشور های منطقه توسط قدرت های نوظهور منطقه بود که موضع گیری اصلی هم روی دو کشور روسیه و ایران بود.

نظریه بیضی استراتژیک جفری کمپ:

6303-1در سال ۱۹۹۷ میلادی جفری کمپ استراتژیست آمریکایی منطقه جغرافیایی شامل سرزمین ایران و کل خلیج فارس در مرکز و امارات متحده عربی و بحرین و قطر و بخش هایی از عمان و یمن و عربستان سعودی در جنوب و بخش هایی از عراق و ترکیه و ارمنستان و آذربایجان و گرجستان در شمال و شمال غربی و مجموعه دریای خزر و بخش هایی از جنوب روسیه و قسمت هایی از سرزمین قزاقستان در شمال و بخش هایی از ازبکستان در شمال شرق را تعریف نمود و آن را در یک بیضی قرار داد و نشان داد که ۷۰% از ذخایر اثبات شده نفت و بیش از ۴۰% از ذخایر گاز طبیعی در این منطقه قرار دارد و در واقع او این منطقه را هارتلند جدید دنیا نامید و معتقد بود که هر قدرتی که این بیضی استراتژیک را بتواند در کنترل داشته باشد در نهایت ابر قدرت دنیا خواهد بود.

امروز که ایران مرکز هارتلند انرژی دنیاست علاوه بر صادرکنندگی در بخش انرژی منطقه بسیار مهمی در جهت مسیر امن انتقال انرژی می تواند باشد.(هم مزیت اقتصادی دارد و هم مزیت امنیتی دارد).

تا قبل از پایان جنگ سرد انرژی مفهومی ژئوپولیتیکی داشت اما با پایان جنگ سرد مفهوم ژئواکونومیکی بخود گرفت در روابط بین قدرت های بزرگ نقش بزرگی را شامل شد. قرن ۲۱را می توان قرن ژئواکونومی با محوریت انرژی نامید.

هلال بحران:

برژینسکی یکی از استراتزیست های بزرگ جهان است که در بسیاری از طرح های مهم جهانی حضور داشته، او در سال ۱۹۷۹ کتابی تحت عنوان هلال بحران نوشت و در آن نقطه نظرات خود در خصوص مسائل خاورمیانه را مطرح کرد. برژینسکی در این نظریه از یک قوس بحران نام می برد که از شاخ افریقا و مصر شروع و تا هند امتداد می یابد. به اعتقاد وی منطقه هلال یا قوس بحران منطقه ای است که به دلیل پویایی و تحرک نیروهای داخلی آن از توان لازم برای پدید آوردن مشکل برای منافع ایالات متحده آمریکا برخوردار است.نکته جالب اینجاست که این نظریه هم زمان با انقلاب ایران مطرح شد و بعد از گذشت بیش از ۳۰ سال کشورهای روی این هلال یکی یکی دچار مشکل شدند و منافع ایالات متحده بخطر افتاد.

 6303-2

هلال خصیب:

هلال خصیب که از شرق مدیترانه تا خلیج فارس و دریای عمان امتداد یافته و کشورهای اردن و سوریه و لبنان و عراق وشبه جزیره عربستان و ایران را تحت تاثیر قرار می دهد. هلال خصیب همچون کریدوری عملیاتی میان شرق مدیترانه و خلیج فارس و دریای عمان کشیده و قرن ها همواره در معرض تهاجم اقوام گوناگون بودهاست.

6303-4


پی نوشت:

استراتژی بحری: قدرتی است که دریا ها را کنترل می کند.

استراتژی بری: قدرتی است که خشکی را کنترل می کند.

استراتژی: تفکری است عقل گرا به منظور هدایت مجموعه فعالیت هایی در مقیاس جهانی.یا فن و هنر به میدان اوردن نیروها(تعریف نظامی).

ژئواکونومی: دخل و تصرف در استراتژی اقتصادی برای رسیدن به اهداف اقتصادی و سیاسی و نظامی و فرهنگی است.

آقای سامان خمارلو

دسته‌ها
تبیینی رویکرد سیاسی مقالات

اندیشکده رند: نئوپالیتیک، پارادایمی جدید برای دیپلماسی عمومی

جان آرکوئیلا و دیوید رونفلت در مقاله ای به بررسی ظهور یک پارادایم جدید در دیپلماسی عمومی پرداختند.متن این مقاله به این شرح است: انقلاب بزرگ بعدی عصر اطلاعات باید در حوزه‌ی دیپلماسی روی بدهد. آمریکا از دهه‌ی ۱۹۶۰ در حال تجربه‌ی یک انقلاب در امور تجاری بوده، و از اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ نیز یک انقلاب در امور نظامی (RMA) را تجربه کرده است. اکنون زمان یک “انقلاب در امور دیپلماتیک” (RDA) فرا رسیده است:

دسته‌ها
اتیمولوژی و ترمینولوژی تبیینی رویکرد سیاسی مطالب برگزیده مقالات

درآمدی بر تروریسم‌‌شناسی

تروریسم پدیده­ی نوظهور و جدیدی نمی‌­باشد، شاید بتوان گفت تروریسم همزاد بشر است. تاریخ حیات بشر آکنده و مملو از روی­دادها، پدیده­‌ها و اقدامات تروریستی است. تروریسم جان و مال انسان‌­ها، فکر و روان جوامع را با خطر روبرو نموده است. این پدیده موجب شده است، جوامع و افراد آن­ها خود را از حقوق و آزادی­‌های‌شان محروم دیده و یا به طور واقعی از آن­ها محروم شوند. احساس عدم امنیت ناشی از پدیده­‌ی تروریسم، مسأله­‌ا‌ی است که آرامش را از جوامع سلب نموده است و افراد را به سمت و سوی عزلت­‌گزینی سوق داده است.

دسته‌ها
استراتژیک تبیینی رویکرد سیاسی مطالب برگزیده مقالات

جغرافیای قدرت نرم ایران

منازعه تمدن غرب با جهان اسلام سالیان متمادیست که ادامه یافته، و باید گفت اگر تاریخ این منازعه را پس از جنگ های صلیبی بررسی کنیم، همچون چراغ راهی، آینده موج بیداری اسلامی را روشن‌تر خواهد کرد. مقاله اخیر علی رهجو به این موضوع اختصاص یافته، تا نشانه هایی از یک پیروزی قریب الوقوع را در ذهن مخاطبان ترسیم کند، پیروزی‌ای که در سایه بصیرت و صبر محقق خواهد شد:

دسته‌ها
استراتژیک سیاسی مطالب برگزیده مقالات میان رشته ای

بررسی نظریات ژئوپلیتیک در صد سال اخیر

«ژئوپلیتیک» یا «جغرافیای سیاسی» علمی است که مسلماً در نسبت با دیگر رشته‌های عمومی مثل فیزیک، ریاضیات و … شناخته شده نیست اما هر کس به آن وارد شده و مطالعه‌ای داشته اذعان نموده که از حیث کنترل قدرت و حفظ بقای تمدنی بسیار حائز اهمیت است. در ژئوپلیتیک، نگاه اولیه و اصلی به علم جغرافیا است اما از این منظر برجسته می‌شود که از جغرافیا برای اهداف سیاسی، نظامی و روابط یا منازعات بین قدرت‌های جهانی استفاده می‌کند.

از طرف دیگر علم ژئوپلیتیک، پایه علمی دیگر به نام «ژئو استراتژی» یا «جغرافیای استراتژیک» است که بیشتر کاربرد آن در امور نظامی است اما در زمینه حکومت‌داری نیز کاربرد وسیعی دارد.

اهمیت ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی زمانی بارزتر می‌شود که بدانیم جنگ جهانی اول و دوم بر حسب نظریات تولید شده در این دو علم بوده است! لذا در این مقاله قصد داریم تاریخچه یکصد ساله اخیر ژئوپلیتیک را بررسی نماییم.

       * هالفورد مکیندر

هالفورد مکیندر، ژئوپلیتیسین برجسته غرب (۱۸۶۱ – ۱۹۴۷) یک جغرافی‌دان انگلیسی بود که استفاده ار جغرافی را در علوم قدرت و حکومت و نظامی رایج نمود. او بعنوان دانشیار جغرافی در آکسفورد منصوب شد و در ادامه، در سال ۱۸۹۹ دانشکده جغرافی آکسفورد را تأسیس نمود.

یک قرن پیش، هالفورد مکیندر با انتشار مقاله‌ای با عنوان «محور جغرافیای تاریخ» نگرانی اصلی سیاست دفاعی غرب را از اینکه گستره خشکی اوراسیا تحت کنترل یک قدرت قرار بگیرد و در چنین وضعیتی به اعمال استیلای جهانی دست بزند بازگو کرد.  مقاله وی که به مقاله «محور» شهرت دارد در سال ۱۹۰۵ منتشر شد که طی آن تاریخ را صحنه نزاعی دائمی بین قدرت‌های بری منطقه اوراسیا معرفی نمود. وی شاه کلید پیروزی در نبردهای بری جهانی را، در اختیار داشتن تمامی منطقه آسیای میانه بصورت یکپارچه می‌دانست و مدعی بود از طریق تسلط بر این منطقه و سپس بر اوراسیا، می‌توان همه جهان را تحت سلطه در اورد.

پس از پایان جنگ جهانی اول در ۱۹۱۸ میلادی، وی در کتابی با عنوان «عقاید دموکراتیک و واقعیت» حوزه منطقه «محور» را تا «دریای سیاه» و «بالتیک» گسترش داد و آن را هارتلند (Heartland) به معنی «قلب خشکی» نام گذاشت.

جملات بسیار مهم مکیندر در هارتلند به این شرح بود:

۱- هر کس بر اروپای شرقی مسلط شود، بر هارتلند حکمرانی خواهد کرد.

۲- هر کس بر هارتلند مسلط شود، بر جزیره جهانی (اوراسیا) حکمرانی خواهد کرد.

۳- هر کس بر جزیره جهانی حکمرانی کند، بر جهان حکومت خواهد کرد.

 * هاوس هوفر

این نظریات مکیندر تا حدی قوی ارائه شده بود که «هاوس هوفر» ژئوپلیتیسین آلمانی و رئیس مؤسسه تحقیقات ژئوپلیتیکی مونیخ، خواستار بازنگری در معاهده ورسای به نفع آلمان شد و به دولت آلمان گفت که باید بتواند تمامی مناطق آلمانی زبان را تحت قدرت خود بگیرد و دامنه قدرتش را تا اروپای میانه پیش ببرد و سپس توسعه ماوراء البحار را برای تملک فرانسه و انگلیس در پیش گیرد و اینجا بود که رایش سوم آلمان یعنی آدولف هیتلر، حرکت جهانی خود را که به وقوع جنگ جهانی دوم انجامید، آغاز کرد.

البته هیتلر در بخش دوم نظریه هاوس هافر دچار تردید بود و بجای آن به دنبال کسب فضای حیاتی در شرق بود نه در غرب، و به دنبال دسترسی به منطقه جنوب غرب آسیا بود. اما آنچه رخ داد این بود که پس از پیوستن اتریش و سودتلند به آلمان هیتلری بدون وقوع کوچکترین جنگی و در اوج استقبال مردم این دو سرزمین از هیتلر، بخش اول نظریات هافر به وقوع پیوست و پس از آن با امضای قرارداد مولوتف – ریبن تروپ که موجب توافق بین آلمان و شوروی در تقسیم اروپا میان خودشان بود، ظاهرا باز هم نظریات هافر بود که محقق شد نه نظریات هیتلر. چون پس از صلح با شرق، به سمت اشغال دانمارک، نروژ، بلژیک، هلند و فرانسه رفت و عملا نظر هافر مبنی بر دستیابی به آب‌های غربی بود که جامه عمل بر تن می‌کرد.

کار به جایی رسید که انگلیس، دیگر هیچ متحد بری نداشت و نیروی دریایی‌اش هم در انزوای کامل بود. دولت بریتانیا تا له شدن در زیر چکمه ارتش هیتلر تنها چند قدم مانده به مرزهای فرانسه – بریتانیا فاصله داشت. اما یک تصمیم ناگهانی از سوی هیتلر همه چیز را بر هم زد و آن هم یک ارزیابی اشتباه در وضعیت ژئوپلیتیکی منطقه اوراسیا بود! تصمیم اشتباهی که منجر به شروع نبرد «بارباروسا» بر علیه شوروی گردید آن هم بصورت همزمان در ۶ جبهه مختلف!  هیتلر قصد داشت که شوروی را در فشار همه جانبه بگذارد تا از طرف مقابل آن، ژاپن که پیش از این جنگ بر علیه چین را آغاز نموده بود، در پاسیفیک به آمریکا حمله نموده و نیروی دریایی آنها را مشغول کند  تا متحد بحری بریتانیا به کمکش نیاید. اما در اواخر ۱۹۴۱ معلوم شد اشتباه بزرگ هیتلر مبنی بر عدم محاسبه سرمای منطقه شوروی به چه شکل نقشه را بر هم زد و جنگ در بعضی مناطق مثل استالینگراد به ۱۹۴۳ رسید!

با این حال در ۱۹۴۱ مذاکراتی بین استالین و هیتلر جریان گرفت و واضح بود که استالین برای پایان جنگ حتی حاضر بوده بخشی از اوکراین را به هیتلر بدهد. اما هیتلر نپذیرفت چون در این صورت ژاپن نمی توانست با خیال آسوده دست به توسعه طلبی پاسیفیک بزند. اگر ژاپن به پرل هاربر حمله نکرده بود وآمریکا درگیر جنگ نشده بود، آلمان قادر می‌شد بر اروپا از دریای شمال تا اوکراین و قفقاز را در اختیار بگیرد و به این شکل تهدیدی بزرگ برای خاورمیانه و خلیج فارس می‌گشت.

بطور مشخص‌تر نسبت به هاوس هافر، نیکولاس اسپایکمن در کتاب «استراتژی آمریکا در سیاست جهانی» بیان کرد که «یک دولت روسی از اورال تا دریای شمال هرگز بر یک دولت آلمانی از دریای شمال تا اورال برتری نخواهد داشت» که این جمله اسپایکمن نشان دهنده تأثیر عمیق نظریات مکیندر بر بزرگان ژئوپلیتیک جهان است. نظریه معروفی که اسپایکمن منتشر نمود که بعدها با نام «ریملند» شناخته شد، در راستای ادامه نظریه هارتلند مکیندر بود.

        * جابجایی هارتلند جهان و ابطال نظریات مکیندر 

این دست نظریات تا حدود سال ۲۰۰۰ میلادی پابرجا بود. اما با گذر از سال ۲۰۰۰ که مقارن با بیست و یکمین سال تأسیس «جمهوری اسلامی ایران» در خاورمیانه بود و از طرف دیگر حیاتی‌تر شدن مسئله سوخت فسیلی در جهان خصوصاً برای تمدن غرب در قرن بیست و یک میلادی، شکست دولت غاصب اسرائیلی در لبنان و ترک خاک لبنان توسط آنها، هم‌گرایی کشورهای منطقه مثل لبنان، فلسطین و سوریه به سمت ایران در جهت خلاف منافع آمریکا و مبدّل شدن ایران از یک قدرت منطقه‌ای به یک قدرت در عرصه جهانی، شاهد گردش هارتلند از منطقه آسیای میانه به درون خاک ایران بودیم و این به معنی ناکارآمدی نظریات مکیندر با گذر از سال ۲۰۰۰ و قدرت‌گیری جمهوری اسلامی ایران بود.

سند محکمی که بر این مدعاست، وقوع دو جنگ آمریکایی در دو مرز شرقی و غربی ایران است که در سال ۲۰۰۱، به اشغال افغانستان و در سال ۲۰۰۳ به اشغال عراق انجامید و پیش از آن نیز دیگر کشورهای همسایه ایران چه در مرزهای شمال نظیر آذربایجان، چه در مرز غرب نظیر ترکیه، و چه در مرزهای آبی جنوب همانند امارات و قطر، اختیار کامل به حضور نظامی آمریکا در خاک خودشان داده بودند و آمریکا در این کشورها پایگاه‌های مختلف هوایی، دریایی و زمینی دارد و این بدان معنی است که مرزهای جمهوری اسلامی ایران بطور ۳۶۰ درجه‌ای در محاصره نظامی – سیاسی ایالات متحده آمریکا بوده است اما باز هم موفق به کنترل منطقه اوراسیا از طریق این تسلط نشد و تنها دلیل آن، نداشتن خاک ایران که حالا هارتلند اصلی جهان است، بود.

سند قاطع دیگر اینست که آمریکا با وجود داشتن چنین برتری در منطقه، به مرور با تشکیل حکومت جدید در عراق که به ایران نزدیک است، شکست‌های سه‌گانه اسرائیل در سه جنگ ۳۴ روزه، ۲۲ روزه و ۸ روزه در مقابل نائبین ایران و فرسایشی شدن جنگ داخلی سوریه از دو هفته به ۳ سال! و وقوع انقلاب‌های بیداری اسلامی در منطقه، کاملاً در صحنه خاورمیانه تضعیف شد و نه تنها نتوانست جهان را با تصرف این منطقه به دست گیرد، بلکه حتی به مرور در حال از دست دادن منطقه خاومیانه است و این به دلیل این است که هارتلند جهان که کلید برتری بر اوراسیا و سپس جهان است، خاک میهن ماست و امروز در سال ۲۰۱۳ میلادی، شاهد ادامه روند پیشروی قدرت جمهوری اسلامی ایران در منطقه و در جهان هستیم.

لذا در مدل امروزی ژئوپلیتیک، هارتلند جهان که قلب خشکی‌ها و کلید برتری قدرت در سطح جهان است از منطقه هارتلند مکیندر، به درون خاک جمهوری اسلامی ایران منتقل شده است.

نویسنده: آقای شکوهیان راد

دسته‌ها
استراتژیک تحلیلی رویکرد سیاسی مقالات میان رشته ای

بحران‌زایی غرب علیه ایران بر اساس مدل معکب بحران

سازمان ملل، سال هایت که نسبت به شرایط حقوق بشر در ایران با تصویب قطعنامه هایی ابراز نگرانی میکند و تداوم “نقض جدی” و “هشدار دهنده” حقوق بشر در ایران را یاد آور می شود!!!تصویب چنین قطعنامه هایی خلاف واقع در شرایط فعلی هسته ای ایران، پروژه ای تعریف شده در کنار مسئله هسته ای برای به انزوا کشاندن ایران و ماهیتی کاملا سیاسی دارد.

دسته‌ها
تحلیلی رویکرد سیاسی یادداشت‌ها

جهانی سازی به سبک فوتبال

اگر بسته به شرایط مختلف نیازهای مختلف و پیچیده ای در زندگی روزمره بوجود آید که انسان ها برای ادامه سیر زندگی خود محتاج جوامع دیگر باشند حال این نیاز طبیعی یا غیرطبیعی(ممدوح یا مزموم) باشد، به تدریج جهانی پیوسته پدید می آید که نیازهای تمام ساکنین خود را باید مرتفع کند.

دسته‌ها
برگزیده تحلیل رسانه سیاسی سینمای استراتژیک فیلم مقالات

“تلفن دیپلماسی” نگاهی به مذاکرات ژنو و فیلم سقوط کاخ سفید

مذاکرات ژنو، از آن وقایع مهمی بود که به وضوح می شد چهره ی خبیث و شیطانی جهان کفر را در آن، مشاهده کرد. غربی ها با تقویت و ارتقاء دکترین پلیس خوب، پلیس بد (Good Cop, Bad Cop)، در قالب استراتژی جدید «توافق خوب، توافق بد (Good Deal, Bad Deal)»، با محوریت «بالانس فشار و دیپلماسی» در نسبت با پیشرفت های گسترده ی جمهوری اسلامی ایران در صحنه های مختلف، به ژنو آمده بودند.

دسته‌ها
اتیمولوژی و ترمینولوژی سیاسی مقالات

آیا ‌Human rights همان‌ حقوق‌ بشر است؟

“هیومن رایتز” که مهمترین نماد آن اعلامیه جهانی اش است معادل مناسبی برای عبارت حقوق بشر نیست. واژه “رایت” (right) در حالت که به عنوان صفت به کار رود به معنای درست، راست، صحیح، بجا و واقعی است