دکترین-doctrine چیست؟ | باشگاه استراتژیست‌های جوان

دکترین-doctrine چیست؟

واژه‌ی «doctrine»مشتقی از واژه‌ی «docile» انگلیسی است که ریشه‌ی آن به «dokeō» یونانی و «docēre» لاتینی بازمی‌گردد.[۱] فرهنگ وبستر نیز این واژه را اشتقاق یافته از ریشه‌ی لاتینی «doctrina» معرفی می‌کند.[۲]

با توجه به مابه‌ازاهای متنوعی که در مقابل دکترین – در فرهنگ‌نامه‌های لغت-  وجود دارد،[۳] و تعاریفی متعددی که از این واژه  در فرهنگ‌نامه‌های عمومی[۴] و تخصصی[۵] از یک‌سو و متون تخصصی[۶] از سوی دیگر –  ارائه گردیده است؛[۷]می‌توان واژه‌ی دکترین را از جمله میراث بشری در حوزه‌ی معرفت تعبیر کرد که قابل ترجمه به سایر زبان‌ها نیست، و در زبان فارسی نیز برای آن معادل خاصی وجود ندارد، هرچند در زبان عربی دو مفهوم در مقابل این واژه تعریف شده است: «قاعده» و «یقین».

«دکترین» از یک‌سو به مثابه‌ی «روش»، معادل واژه‌ی «قاعده» است و به صورت «قواعد حاکم بر رفتار، بدون قدرت قانونی»[۸] تعریف و تبیین می‌شود، و از سوی دیگر «دکترین» به‌مثابه­ی «محتوا»، معادل واژه‌ی «یقین» است، و «تبیین چیستی و چرایی و چگونگی» هر پدیده را در بر می‌گیرد.
238-21-P21-(1)
 
۱. docile—itself from docēre (s doc-): to teach, and pern Gr dokeō (s dok-): I believe.

doctrīna (pern imm from doctor), whence, via OF-F, the E doctrine’, the derivative LL adj doctrīnālis yields OF-F, whence E, doctrinal; OF-F doctrine has MF-F adj doctrinaire, adopted by E as adj (merely theoretical, yet dogmatic) and n; (Partridge, Eric; Origins – An Etymological Dictionary of Modern English, 5th Ed, New York, Routledge Publication, 2006, p.583)

 ۲. Merriam-Webster’s collegiate dictionary, 11th Ed., Massachusetts, U.S.A, Merriam-Webster Incorporated, 2005. Word: Health

 ۳. در فرهنگ‌نامه‌های لغت فارسی «دکترین» به معانی: نظریه، اندیشه، فکر، آموزه، مسلک، عقیده، رأی، آیین، اندیشه و… آمده است. (معین، محمد؛ فرهنگ فارسی معین، چاپ بیست و یکم، تهران، انتشارات امیرکبیر،۱۳۸۳، ج۲، ص ۱۵۴۴، کلمه «دکترین».)

(حق­شناس، محمدعلی؛ سامعی، حسن؛ انتخابی، نرگس (مؤلفین)؛ فرهنگ معاصر هزاره (انگلیسی به فارسی)، چاپ چهارم، تهران، انتشارات فرهنگ معاصر،۱۳۸۳، ج۱، ص۴۳۲، واژه­ی “Doctrine”)

۴. دکترین عبارت است از مجموع آراء و مبادی فلسفی، آموزشی، دینی و … که منسوب به یکی از متفکران یا منسوب به یک از حوزه­های تحقیقی باشد. (صلیبا، جمیل؛ فرهنگ فلسفی، صانعی دره بیدی، منوچهر (مترجم)، چاپ اول، تهران، انتشارات حکمت، ۱۳۶۶، ج ۱، ص ۵۸۵)

۵. واژه دکترین Doctrine در زبان لاتین، به معنای آموزه، سیاست، مکتب، آیین و اصول و قواعد پذیرفته شده توسط یک فرد، گروه و یا ملت است. هر نظام فکرى، خط مشى و فلسفه‌اى که مبناى عمل قرار گیرد، مى‌تواند دکترین تلقى شود. در فرهنگ‌نامه‌های لغات و اصطلاحات سیاسی، دکترین (Doctrine)، به معانی آیین، اصول عقیده، نظریه، تعلیم، مکتب، اصلِ سیاسی، نظریه، آموزه، اصول (عقاید) تعلیمات، تعالیم و… به کار رفته است. (دلاوری، رضا؛ فرهنگ لغات و اصطلاحات علوم سیاسی و روابط بین الملل، چاپ اول، تهران، انتشارات دلاوری، ۱۳۷۸، ص۱۱۳.)

۶. دکترین: قواعد بنیادی که هدایت کننده عملیات در پشتیبانی از سیاست­های سطوح مختلف می­باشند. هرچند که این قواعد معتبر هستند، اما نحوه استفاده از آنها به قضاوت صحیح نیازمند است. (کالینز، جان؛ استراتژی بزرگ، بایندر، کوروش (مترجم)، چاپ اول، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، ۱۳۸۳، ص ۴۹۱.)

C010_P002

C010_P005

۷. سایر تعاریف:

– دکترین به اصل یا مجموعه‌ای از اصول در هر شاخه‌ای از دانش یا سیستم اعتقادی گفته می­شود.

(Merriam-Webster’s collegiate dictionary, 11th Ed., Massachusetts, U.S.A, Merriam-Webster Incorporated, 2005)

– دکترین عبارتست از باورها، برآوردها، و روش‌های رفتاری مشترک که حاصل تجربیات و درک جمعی بوده و به تعریف هویت یک گروه و روابط و تعاملات آنها و سایرین می‌پردازد.- دکترین اصول بنیادینی که از آموزه‌ها نشات گرفته و قابل آموزش و ترویج می‌باشد.

۸. قید قدرت قانونی، در تعریف دکترین، به این موضوع اشاره دارد که دکترین در سطحی که به­‌کار گرفته می­شود تبدیل به مفاهیم استراتژی، تاکتیک و تکنیک می­شود، و مادامی­که تبدیل به گفتمان غالب نشود، ضمانت اجرا ندارد. از سوی دیگر، از آن­جا که دکترین قاعده است، نیازمند تجویز قانونی نیست.

دکترین به دو سطح عمده ملی و نظامی تفکیک می شود که سطح نظامی به سطوح استراتژیک، عملیاتی و تاکتیکی تقسیم می گردد و کاربرد آن در سطح ملی، هدایت قدرت ملی در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، نظامی واقتصادی است. به عنوان مثال به دکترینی که هدایت سپاه و ارتش در صحنه جنگ را به عهده می گیرد، دکترین در سطح استراتژی و آن که هدایت نیرو های زمینی، هوایی و دریایی در صحنه عملیات را برعهده دارد، دکترین عملیاتی و آن را که مسئول هدایت یگانها در میدان رزم می باشد، دکترین در سطح تاکتیکی می گویند.

اصطلاح دکترین نخستین بار در زمان ریاست جمهوری جیمز مونروئه، پنجمین رئیس جمهور آمریکا به کار رفت. دکترین مونروئه که در بعضی از منابع به غلط به عنوان سیاست انزوا طلبی تعبیر گردیده، مبتنی براصل عدم مداخله کشورهای اروپایی در قاره آمریکا و متقابلا عدم مداخله آمریکا در اروپا و مستعمره های آن است. قریب به ۱۵۰سال است که سیاست مذکور یکی از اصول سیاست خارجی آمریکا و اساس سیاست سلطه جویانه این کشور درقاره آمریکا محسوب می شود اما بخش دوم آن به واسطه مداخلات بیشمار این کشور در امور اروپا و سایر نقاط دنیا عملا منتفی شده است.

فرق اساسی دکترین با اندیشه یا نظریه در این است که دکترین برمبنای معلومات ولی اندیشه برمبنای مجهولات وضع می شود. دکترین معمولا به مجموعه اقدام و خط مشی سیاسی یک دولتمرد که ممکن است مشابه دولتمردان قبل و بعد از او باشد، اطلاق نمی شود بلکه بخشی از اقدام و سیاستهای او را که جنبه ابتکاری داشته و آثار مهمی برجای می گذارد، دکترین وی می نامند.

اندیشکده یقین



درباره نویسنده

نوشته های مرتبط

21 نظر

  1. ALI>

    سلام…
    یکی لطف کنه توضیح بده دکترینال یعنی چی؟! مثلا استاد عباسی دکترینال فلان چیز رو ارائه میده یعنی چکار میکنه؟!
    ممنون…

    پاسخ
    1. استراتژیست جوان

      دکترینولوژی (یا قاعده القواعد) دانش تبیین و تشریح قواعد ذاتی حاکم بر خلقت و طبیعت و قواعد ذاتی حاکم بر اعمال موجودات، به ویژه بشر است.

      تبیین این قواعد برای جامعه‌سازی الزامی است. لذا موضوع دانش دکترینولوژی، مطالعه‌ی جامعه از حیث «باید»، مبتنی بر قواعد ذاتی حاکم بر خلقت، طبیعت و رفتار موجودات و انسان است.

      دانش دکترینولوژی ۶۴ روی‌کرد خاص دارد که طرح‌ریزی دکترینال و استراتژیک مبتنی بر یک یا چند مورد از روی‌کردهای مزبور (بسته به شرایط گوناگون) صورت می‌گیرد.

      پاسخ
  2. محمود

    سلام
    ببخشید سوالی پیش اومده در جلسه از کلبه (شماره جلسه یادم رفته؟) دکتر چرایی مساوی فلسفه عنوان میکردن و پاسخ به چرایی را چگونگی و چگونگی همان علم عنوان کردن
    میشه گفت برای تبیین هر چیزی ما اول باید از چیستی چرایی و چگونگی سوال کنیم یا آغاز کنیم ؟!

    پاسخ
    1. اندیشه جو

      با سلام
      ویدئوی جلسه ی ۱۸۵ ، (رویکرد علم مدار ۳ ) از زمان ۱:۱۷:۰۰ به بعد را دنبال کنید، پاسخ سوال شما اونجاست.
      به طور خلاصه، ما هم حرکت رو به بالا داریم؛ و هم حرکت رو به پایین.
      یعنی هم می توانیم از چیستی شروع کرده و به چگونگی برسیم ، که این روش انبیا (ص) و ائمه (ع) هست.
      و هم می توانیم از چگونگی شروع کرده و به چیستی برسیم. که روش ماست. (به عنوان افراد غیر معصوم)
      اما مهم اینه که از هر سه باید بگذریم.
      علم مدرن امروز، تنها و تنها از چگونگی پدیده ها سوال می کند. و دو مرحله ی دیگر را حذف می کنند.
      مثلا وقتی زلزله آمد، می رسند : زلزله چگونه آمد؟ (دلایل فیزیکی اش را بررسی می کنند.)
      نمی پرسند چرا زلزله آمد. که به این پاسخ برسند : چون گناه زیاد شد.

      پاسخ
  3. محمدسامان

    سلام من خیلی دلم می خواد طرح ریزی بخونم. واقعا استعدادشم دارم. اما یک دردی دارم.اینکه شما فک می کنید استراتژی خلاصه می شود در دکتر عباسی. لذا هر سوالی می شود می گویید ” سی دی های کلبه ی کرامت را گوش کن” خب آقا من یه راه دیگه می خوام! چرا خودم رو به آقای عباسی محدود کنم؟ لطفا یک رای به علاوه ی را قبلی بگویید.

    پاسخ
    1. حسین(سردبیر سایت)

      سلام علیکم

      شما هم طوری صحبت می کنید که انگار در هر دانشگاه آزاد و پیام نوری رشته دکترینولوژی و طرح‌ریزی استراتژیک وجود دارد و ما شما را از رفتن به آنها نهی کرده ایم!

      امروز برای مطالعه رشته علوم استراتژیک سه مکان وجود دارد:
      ۱-اندیشکده یقین
      ۲-دانشگاه های نظامی ایران (مثل دانشگاه عالی دفاع ملی و دانشگاه امام حسین)
      ۳-خارج از کشور

      دقت داشته باشید که در هیچ کدام از این ها دکترینولوژی و طرح ریزی تدریس نمی شود بلکه در حالت عادی مشتقات علوم استراتژیک مثل مدیریت استراتژیک و … تدریس می شود.

      برای مطالعه این در مورد دوم شما باید: ۱-نور چشمی باشید ۲-فقط از ارشد به دکتری جذب می شوید ۳-باید در عرصه نظامی فعالیت کنید ۴-… بنابراین نمی توانید استفاده کنید:) و در صورتی که همه این مشخصات را داشتید تازه به شما رویکرد امنیت مدار در علوم استراتژیک (تهدید و فرصت و نقاط قوت و ضعف) را یاد می دهند که در قیاس با بیش از ۳۶ رویکردی که در اندیشکده تدریس می شود، هیـــــــــــــچ محسوب می شود. بگذریم که دانشجویان این دانشگاه ها نیز برای ورود به دانشگاه از کلبه کرامت به عنوان ابزار کمک آموزشی استفاده می کنند. 🙂

      برای مطالعه این رشته در خارج از کشور نیز اگر از شرایطی که هرگز نمی توانید آنها را کسب کنید بگذریم تازه می رسیم به اینکه با آنچه در دانشگاه های آن ها یاد می گیرید برای مملکت خودتان نمی توانید طرحریزی کنید چون دانش استراتژی کشور به کشور متفاوت است به طوری که یک فرد انگلیسی نمی تواند در آمریکا استراتژی بخواند اگر هم که شرایطش را داشته باشد و وارد شود همه موارد را به او تدریس نمی کنند.

      بنابراین کسی شما را محدود نکرده است بلکه در واقع محیط تنفس در دانش استراتژی محدود است و اولین انتخاب شما اندیشکده یقین و استاد حسن عباسی به عنوان پدر علوم استراتژیک ایران است هرچند کسی اصراری ندارد که شما به جمع کلبه کرامت بپیوندید انتخاب با شماست.

      پاسخ
  4. هادی

    دکتر ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟ حسن عباسی . میشه بگین از کجا دکتری گرفته ؟؟؟؟ لیسانس از کجا گرفته ؟؟؟

    پاسخ
    1. حسین(سردبیر سایت)

      همانطور که دکتر خاتمی، دکتری ندارند، ایشان هم دکتری ندارند 🙂

      پاسخ
  5. رضا

    سلام خسته نباشید
    یه مقاله یه سایت یا هرچیز دیگری به بنده معرفی کنید که معنی لغات استاد رو یادبگیریم
    مثلا
    دکترین
    دکترینال
    ریوزیونیسم و….
    خواهش میکنم فقط کامل باشه

    پاسخ
  6. رضا از شیراز

    بسم الله نور
    مرحمت بفرمائید چطور می توانیم در کلاسهای حضوری برادر بسیجی جناب آقای دکتر عباسی شرکت کنیم؟

    پاسخ
    1. حسین(سردبیر سایت)

      اطلاعات کامل حضور در کلاس های استاد حسن عباسی در سایت رسمی کلاس های ایشون «کلبه کرامت» آمده است.
      http://www.kolbeh-keramat.ir/index.php
      کلاس‌ها هر پنج شنبه ساعت ۸:۳۰ به صورت عمومی برگزار می‌شود.
      مطالعه بفرمایید اگر سوالی بود در خدمتیم.

      پاسخ
  7. رضا از شیراز

    بسم الله نور
    باسلام
    مرحمت بفرمائید اگر میدانید به این پرسش من لطفا پاسخ دهید:
    چه فرقی بین خط مشی با دکترین است؟
    با تشکر فراووان

    پاسخ
  8. مجروح

    اشتراک در جلسات استاد بزرگوار به شکل زنده برای بنده که قبلا عرض کرده بود.
    قبل از شامل شده به جلسه چه باید کرد؟

    پاسخ
    1. حسین(سردبیر سایت)

      نیاز به انجام کار خاصی نیست، حضور در جلسات کلبه کرامت استاد حسن عباسی برای عموم مردم آزاد است.

      پاسخ
  9. حجت

    سلام علیکم.من جوان ۲۳ ساله ای هستم تا حالا توی عمرم راجب همچین دانشی چیزی نشنیدم.بعنوان مثال علاقه دارم بدونم رابطه این دانش با دین چیست؟در انتها با این دانش چیکار میشه کرد؟بجز تصمیمات کلان کشوری آیا جای دیگه هم بدرد میخوره مثلا برای مردم؟شروع این دانش از کجاست یعنی برای ورود باید چیکار کرد و از کجا شروع کرد؟

    پاسخ
    1. حسین(سردبیر سایت)

      سلام

      پاسخ پرسش‌های خودتان را با مطالعه جلسات کلبه کرامت استاد حسن عباسی به دست خواهید آورد.
      جهت اطلاعات بیشتر به سایت کلبه کرامت مراجعه کنید. جلسات سرفصل «کلبه در راه» را ببینید.

      پاسخ

نظری بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *