جدال تمدن اسلامی و تمدن غربی در رزمایش ویروس کرونا | باشگاه استراتژیست‌های جوان

جدال تمدن اسلامی و تمدن غربی در رزمایش ویروس کرونا

جدال تمدن اسلامی و تمدن غربی در رزمایش ویروس کرونا

امروزه واژه تمدن، واژه ای نام آشنا برای اهل مطالعه است، واژه ای که در نگاه اول به آن، جمله جنگ تمدن ها به ذهن آدمی می رسد. هر ایدئولوژی برای رسیدن به نهایت هدف خود و گسترس اندیشه خود در سطح بین المللی احتیاج به تمدن سازی دارد، تمدن سازی هم در اندیشه سیاسی اسلام و هم در اندیشه سیاسی غرب قابل مشاهده است؛ در اندیشه غرب واژه تمدن اصطلاح نسبتا جدیدی است که در سال ۱۸۳۵ میلادی برای نخستین بار در واژه نامه رسمی فرانسه استفاده شد. به نظر می رسد تا قرن هیجدهم واژه تمدن صرفا به معنای مودب بودن و نجابت درک می شد. برای نخستین بار در دنیای انگلیسی زبان این پیشنهاد «بازول» بود که واژه تمدن در برابر بربریت قرار گیرد. مفهوم تمدن که بازول به دنیای انگلیسی زبان معرفی کرد، با مدرنیته و ایدئولوژی گره خورده است. به گونه ای که عموما نشانه تکامل پیشرفت انسانی شد. از تعاریف کلاسیک تمدن در اندیشه غرب می توان به تعریف «ویل دورانت» اشاره کرد. دورانت در معنای عینی و مادی، تمدن را شمول گرانترین واحدی می داند که بشر به آن تعلق دارد. چنانکه در مواجهه با هر فردی اولین شناختی می توان از هویت او حاصل کنیم این پرسش است که کدام تمدن تعلق دارد؟ از نظر ویل دورانت : تمدن را می توان به شکل کلی آن، عبارت از نظمی اجتماعی دانست که در نتیجه وجود آن، خلاقیت فرهنگی امکانپذیر می شود و جریان پیدا می کند.

در اندیشه اسلامی می توان تبار این اصطلاح را در اندیشه ابن خلدون یافت. از نگاه ابن خلدون، تمدن حالت اجتماعی انسان است و فرایند ان در انتقال از بداوت تحقق می یابد.

مالک بن نبی به عنوان اندیشمند تمدن اسلامی در تعریف تمدن می گوید: تمدن مجموعه عوامل معنوی و مادی است که زمینه را برای جامعه به گونه ای فراهم سازد که فردی از اعضای آن بتواند از همه وسایل و بستر های اجتماعی ضروری برای پیشرفت بهره مند شود.

بر اساس پژوهش های صورت گرفته بر پایه روش مقایسه تطبیقی، از میان اندیشمندان اسلامی در زمینه تمدن اسلامی، نظریه مقام معظم رهبری در رابطه تمدن نوین اسلامی چه از نظر مبانی و چه از نظر توانایی عملیاتی شدن نسبت به نظریه های تمدن اسلامی دیگر اندیشمندان، سر و قامتی بلند تر است. مقام معظم رهبری در تعریف تمدن بیان می کنند: تمدن یعنی زندگی توام با نظم علمی، با تجربیات خوب زندگی، استفاده از پیشرفتهای زندگی. ایشان ۵ محله را برای رسیدن به تمدن نوین اسلامی بیان می کنند (فرایند تحقق اهداف نظام اسلامی)؛ این مراحل عبارت اند از: ۱- انقلاب اسلامی ۲- نظام اسلامی ۳- دولت اسلامی ۴- جامعه اسلامی ۵- تمدن نوین (بین المللی) اسلامی، مقام معظم رهبری وضعیت کنونی انقلاب را در مرحله سوم یا دولت سازی می داند و بیان می کنند: ما در مرحله سومیم؛ ما هنوز به کشور نرسیده ایم. هیچ کس نمی تواند ادعا کند که کشور ما اسلامی است. ما یک نظام اسلامی را طراحی و پایه ریزی کرده ایم، و الان یک نظام اسلامی داریم که اصولش هم مشخص و مبنای حکومت در آنجا معلوم است. مشخص است که مسوولان چگونه باید باشند. قوای سه گانه وظایفشان معین است. و ظایفی که دولتها دارند، مشخص و معلوم است؛ اما نمی توانیم ادعا کنیم که ما یک دولت اسلامی هستیم (آیت‌الله خامنه ای، ۲۱/۰۹/۱۳۸۰).

یکی از اهداف مهم ایدئولوژی ها در مرحله تمدن سازی، تلاش برای تاثیر گذاری در سطح بین المللی می باشد، به همین خاطر در برهه ای از زمان بین ایدئولوژی ها تداخل ایجاد می شود و تمدن ها سعی در غلبه اندیشه خود بر نظریه تمدنی اندیشه مقابل می شود.

تمدن ها در طول تاریخ آزمون های مختلفی را چه در سطح داخلی و چه در سطح بین المللی طی می کنند، ویروس سراسری کرونا جدای اختلاف ها تمدن های مختلف از جمله تمدن شرقی، غربی و اسلامی بر سر منشاء این ویروس منحوس، آزمون خوبی برای عیار سنجی تمدن ها به خصوص تمدن نوین اسلامی با محوریت جمهوری اسلامی ایران و تمدن های غربی با محوریت آمریکا و کشورهای اروپایی بود.

از دیدگاه اندیشمندان حوزه علوم سیاسی، برای سنجش تمدن ها در هر برهه زمانی؛ نیاز به سنجش و مقایسه سه مولفه است که نشان دهد که تمدنی در مسیر افول قرار دارد یا در مسیر رشد. این سه مولفه عبارتند از ۱- تولید فکر ۲- تربیت نیروی انسانی ۳- تولید علم.

حال لازم است این سه مولفه را بین تمدن نوین اسلامی جمهوری اسلامی ایران و تمدن غربی مقایسه کرد:

۱-تولید فکر: ویروس کرونا نشان داد که کدام تمدن در زمینه تولید فکر موفق بوده است، تمدن اسلامی بر پایه فکر اسلامی، الهی، مدنی الطبعی، عدالت، حق گرایی و… که نتیجه آن شد انفاق بین مردم، تشکیل گروه های جهادی فی سبیل الهی، رزمایش کمک مومنانه، حضور جوانان در مراکز درمانی در جهت امداد رسانی و… یا تمدن غربی که بر پایه لیبرالیسم، فردگرایی، فایده گرایی، ماده محوی و..و که نتیجه آن شد: غارت فروشگاه ها، احتکار مواد بهداشتی توسط خود مردم، کتک زدن هم برای یک دستمال کاغذی و… است؟

۲- تربیت نیرو: آزمون کرونا نشان داد که کدام تمدن در زمینه تربیت نیرو افول کرده اند، تمدن اسلامی که نیروهایی در تراز انقلاب تربیت کرد که نتیجه اش شد تبدیل خانه ها و مساجد به کارگاه های تولید ماسک و مواد بهداشتی، نتیجه اش شد لبیک لحظه ای جوانان و نیروهای انقلابی به دستور رزمایش کمک مومنانه و مساوات مقام معظم رهبری، نتیجه اش شد، طلبه ای که با بیماری و فوت همسر و فرزندش به دلیل ویروس کرونا باز بر اساس مبانی فکر الهی و جهادی، به جهاد ادامه داد و… یا تمدن غربی که نتیجه تربیت نیرویش در راستای فایده گرایی شد: صف های طولانی جهت خرید سلاح برای محافظت از خود، نتیجه اش شد فردگرایی و عدم توجه به دیگران، نتیجه اش شد کمبود تولید ماسک و وسایل بهداشتی و غارت اقلامات بهداشتی کشور های دیگر و… ؟

۳- تولید علم: کرونا نشان داد، تمدن غربی که ادعای پیشرفت علم را داشت چگونه در تهیه کیت های تشخیص کرونا عاجز مانند و تنها چاره را در دزدی دید، کرونا نشان داد چگونه تمدن غرب و آمریکایی در تهیه لباس های محافظت کننده کادر درمان عاجز ماند و… کرونا باعث شد تولید علم تمدن اسلامی خود را نشان دهد، نشان دهد که چه توانایی هایی در زمینه درمان، تولید کیت ها، تولید دارو و… دارد.

حال می توان دید کدام تمدن در حال افول است تمدن غربی که ادعای برتری در هر زمینه ای را داشت یا تمدن نوین اسلامی که هنوز در مرحله سوم خود قراردارد و مرحله نهایی را تشکیل نداده است؟!

کرونا امتحان سختی بود، اما جالب….

با بررسی این سه محور به ویژه مبنای فکری تمدن غربی که بر پایه فایده گرایی بود، گمان آن می رفت که سرعت رشد بیماری در کشور های لیبرال شدید باشد، که این اتفاق نیز افتاد.

در آخر باید نکته ای را ذکر کرد؛ تمدن غربی به افول خود پی برده است و در حال اصلاح مبانی خود چون: حرکت از فردگرایی به سمت جماعت گرایی، حرکت از عدالت فایده گرایی و لیبرتاریانیسم به سمت عدالت رالزی و… است و در بررسی اندیشه های جدید پسامدرن هایی چوم رالز، مک اینتایر و… که منتقد لیبرالیسم فایده گرا بودند، متوجه می شود کم کم این اندیشمندان پسامدرن به سمت مبانی برگرفته از تمدن اسلامی در حرکت اند اما متاسفانه عده ای غربگرای داخلی بدون توجه به واقعیت مدرنیسم غرب به فکر تجویز نسخه شکسن خرده تمدن غربی به جای تمدن نوین اسلامی اند….


نویسنده: آرمین سعیدی دانشجوی کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام دانشگاه تهران



درباره نویسنده

نوشته های مرتبط

1 نظر

  1. کان من العبدالله

    سلام نویسنده محترم عالی قلم زده اند و نیاز است به بررسی آسیب های پساکرونا در حوزه های مختلف هم در داخل و هم در خارج.
    بهرحال جای سپاس و تشکر را دارد که چراغ اول روشن شد در طرح پژوهش کرونا و لیبرالیست و تمدن غربی شکست خورده!

    پاسخ

نظری بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *