بررسی سازوکار اندیشکده ها | باشگاه استراتژیست‌های جوان

بررسی سازوکار اندیشکده ها

بررسی سازوکار اندیشکده ها

اندیشکده ، کانون تفکر یا اتاق فکر (به انگلیسی think tank) به سازمان، مؤسسه، شرکت یا گروهی گفته می‌شود که کار هدایت پژوهش را انجام می‌دهند و درگیر مسائل مختلفی چون سیاست‌گذاری‌ و تصمیم‌سازی و اتخاذ استراتژی های سیاسی، اقتصادی، علمی، یا موضوعات مربوط به فناوری یا سیاست‌های تجاری و یا حتی توصیه‌های نظامی هستند. دﺭ ﺩﻧﻴﺎﻱ ﮐﻨﻮﻧﻲ ﻧﻮﻋﻲ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻭﻳﮋﻩ ﺑﺮﺍﻱ ﺗﻔﮑﺮ ﻭ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺩﺭ حوزه ﺳﻴﺎﺳﺖگذاری، ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺳﺎﺯﻱ ﻭ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺍﻳﺪﻩ و مطالعات بین رشته ای ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺍﺻﻞ ﺟﻤﻊﺍﻧﺪﻳﺸﻲ و ﺍﻳﺪﻩﭘﺮﺩﺍﺯﻱ ﺍﺳﺘﻮﺍﺭ ﺍﺳﺖ.

ﺍﻳﻦ ﻣﺮﺍﮐﺰ ﺩﺭ ﺍﺻﻄﻼﺡ ﺑﻪ Think Tank معروفند که در ادبیات تخصصی فارسی معادل هایی مانند: نهاد مولد اندیشه، کانون تفکر‌، اندیشگاه، اندیشکده، مخزن اندیشه و اتاق فکر برای آنها پیشنهاد شده است. رشد ﺍﻳﻦ ﻧﻮﻉ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ها بیشتر به خاطر ﺷﺮﺍﻳﻂ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺩﻭﻡ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﻏﺮﺏ ‫ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﻫﻢﺍﮐﻨﻮﻥ ﻧﻴﺰ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺍﺯ آنها ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻨﻪﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻭ ﺑﻪ ﻧﺎﻡﻫﺎﻱ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻥ ﻭ ﺑﺎ ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ها ‫ﻣﺘﻨﻮﻉ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ.

  • مراکز سیاست پژوهی مستقل  (ساده ترین تعریف)
  • گروهی از کارشناسان که به ارائه مشاوره و ایده پردازی در زمینه های سیاسی، اجتماعی و یا اقتصادی می پردازند (Oxford)
  • گروه یا موسسه ای برای انجام دادن پژوهش های بنیادی و حل مسئله، به ویژه در حوزه فناوری و استراتژی(Heritage)

images (7)

تاریخچه شکل گیری (چرایی)

در ابتدای قرن بیستم، با به وجود آمدن چالش های مدیریتی و رشد روز افزون صنعت و افزایش تعهدات خارجی کشورها، نیاز و تقاضاهایی را برای ورود علم و عقل به ساختار و تصمیم های حکومتی بوجود آورد، از این رو مدیران و رهبران اعتقاد داشتند که با وجود آوردن پژوهشکده ‌هایی می توانند مشکلات اجتماعی، اقتصادی و به ویژه سیاسی را حل کنند.

از جمله این پژوهشکده ها می توان مؤسسه خدمات سلطنتی در زمینه مطالعات نظامی انگلستان ( ۱۸۳۱ )، جامعه فابیان انگلستان (۱۸۸۴)، مؤسسه پژوهش‌های اقتصادی هامبورگ آلمان ( ۱۹۰۸ )، همچنین بنیاد راسل سیج ( ۱۹۰۷ )، شورای راهبردی روابط خارجی(۱۹۲۱) و مؤسسه بروکینگز ( ۱۹۱۷ ) در آمریکا را نام برد.

با شروع جنگ جهانی دوم به منظور مدیریت مسائل جنگ و انسجام و به کارگیری ایده‌های خلاق و نوآور، موج جدیدی از تقاضاها برای تشکیل اتاق‌های فکر و موسسات تحقیقاتی به وجود آمد؛ که پس از جنگ نیز به همه مسایل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، تسری پیدا کرد. از ویژگی های این اتاق فکرها می توان پرداختن به تحقیقات استراتژیک بلند مدت و فاقد محدودیتهای زمانی برشمرد.

واژه اندیشکده (think tank) برای اولین بار در اواخر دهه ۱۹۴۰، توسط آمریکایی ها مطرح و به مرور زمان در ادبیات علوم سیاسی و مدیریتی جهان وارد شد. آمریکایی ها با این هدف که پلی میان قدرت و دانش ایجاد کنند ، به اندیشکده روی آوردند.

اولین اندیشکده حرفه‌ای و ساخت یافته جهان، “اندیشکده رند” است که در سال ۱۹۴۸ در حوزه مسایل امنیتی و نظامی تأسیس شد. اندیشکده رند هیچ شباهتی به دیگر مراکز تحقیقاتی و اندیشکده‌های آمریکایی که تا آن زمان در آمریکا تشکیل شده بودند، نداشت و تاسیس آن در واقع آغازگر شکل گیری و تاسیس نسل جدیدی از مراکز تحقیقاتی و اندیشکده‌ها در آمریکا بود. اندیشکده رند را می توان مادر اندیشکده‌های جهان نامیده‌.

think-tank1

رویکردها (چگونگی)

اندیشکده‌ها ساختارهای مناسبی برای به کارگیری فکر، ایده، علم و دانش برای خدمت به قدرت و دیپلماسی و در نتیجه امنیت یک کشور هستند.

ریچارد هاس (رئیس شورای روابط خارجی آمریکا)، اتاق های فکر (اندیشکده ها) را مؤسساتی مستقل می داند که به منظور هدایت پژوهش ها و تولید دانش مناسب برای دیپلماسی ایجاد شده اند. اتاق های فکر خلاءهای موجود بین جهان آکادمیک و محدوده دولت را پر می کنند. تحقیقات و پژوهش های دانشگاهی معمولا با متدها و روش های خاص علمی و در چارچوب های مفهومی معینی انجام می گیرند و این تحقیقات به هیچ وجه متوجه حل معضلات دیپلماسی نمی باشد، در حالیکه دولتمردان آمریکا نیز درگیر نیاز روزانه برای تصمیم گیری و سیاست سازی می باشند و این مشغولیت به حدی است که ایشان را از تأمل و تصمیم‌سازی های کلان و منطقی باز می دارد. نقش اولیه اتاق های فکر ایجاد پل بین جهان ایده و عمل می باشد.

اندیشکده ها، به عنوان حلقه مفقوده سیاست‌گذاری ها و تصمیم‌سازی های حکومتی و دولتی هستند، از این رو نخبگان اجرایی (مدیران) باید دریابند که به تنهایی قادر به درک و تحلیل تمامی فرصتها و موقعیت‌های تصمیم و برنامه ریزی نیستند و باید افراد خبره و اندیشمند گرد آمده در اندیشکده ها، که کارشان تحلیل اوضاع و احوال داخل و خارج کشور و نیز ایده های نو است، در انجام امور یاریشان دهند. به ویژه اینکه، این موضوع در حوزه ای حیاتی؛ همچون امنیت ملی بیش از پیش اهمیت پیدا میکند. اندیشکده ها از طریق مطالعات و پژوهشهای علمی به حل مسائل و مشکلات سیاست مداران می پردازند ؛ در واقع اندیشکده‌ها نهادهایی دور از عرصه‌های اجرایی هستند که سیاست‌گذاران، مدیران و رهبران را در فرایند تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری قبل از وقوع مسئله، در حین مواجهه، زمان خلق گزینه‌ها و راه کارها، موقع تصمیم گیری و بعد از آن در برخورد با پی آمدها همراهی می‌کنند.

در کنار عصر فضا، عصر اتم، عصر دیجیتال، عصر خود Self، عصر مجاز Virtual و بسیاری از القاب دیگر، عصر کنونی عصر Think Tank یا در زبان فارسی عصر اندیشکده ‌هاست. در جهان امروز، فکر و ایده از چنان اهمیتی برخوردار است که دیگر نمیتوان بر مبنای اندیشه های گذشته به موفقیت دست یافت.  در عصر حاضر فکر و ایده نوین، شرط بقا و قوام حکومت ها است . حال باید توجه داشت که جوامع فعلی و آینده نمیتوانند در فضای دانش محوری و اندیشه مبنایی در حال ظهور، بدون تولید ایده و دانش به شکوفایی و بالندگی برسند. بنابراین توجه به اندیشکده ها به مثابه محمل اصلی تولید ایده و فکر، اهمیتی انکارناپذیر دارد.

دموکراسی و اندیشکده‌ها

عصر حاضر، عصر دموکراسی‌های مبتنی بر Think Tank یا عصر مردم‌سالاری‌های اندیشکده‌ای است.دموکراسی‌های اندیشکده‌ای که شاخص آن ایالات متحده است، جوامعی را شکل می‌دهند که در آن نهادهای تصمیم‌ساز در سطح جامعه توزیع شده و تلاش می‌شود که عموم نخبگان و متخصصان، از طریق تصمیم‌سازی در عرصه‌ی عمومی، بر تصمیم‌سازی در عرصه‌ی رسمی و حکومتی تأثیرگذارده و خرد عمومی را به کمک خرد رسمی- بوروکراتیک- ببرند.

در دموکراسی‌های ماقبل ظهور پدیده‌ی  Think Tank، تصمیم‌سازی صرفاً در درون قوای سه‌گانه‌ی حکومت صورت می‌گرفت و به تصمیم‌گیران که مدیران حکومتی بودند واگذار می‌شد.اما در مردم‌سالاری‌های اندیشکده‌ای، تصمیم‌سازی عمومی در بیرون از نهادهای حکومتی و هم‌عرض با تصمیم‌سازی رسمی صورت گرفته، و همزمان در اختیار مدیران حکومتی و عموم مردم قرار می‌گیرد.

 ساختار اندیشکده‌ها

اندیشکده ها میتوان بر حسب شاخصهای مختلف، از جمله «مأموریت، شرح خدمات و فعالیتها» در حوزه های زیر تقسیم بندی کرد که عبارتند از:  ۱- سیاسی ۲- اقتصادی ۳- اجتماعی ۴- امنیتی و نظامی ۵- صنعت و فناوری ۶- آینده پژوهی . بعضی از اندیشکده ها تنها بر یک یا چند حوزه کاملا مرتبط متمرکز بوده و به گونه ای تخصصی عمل مینمایند، در حالی که بعضی دیگر در حوزههای مختلف و بعضآ بسیار متفاوت مشغول به فعالیت هستند .

همچنین بر مبنای شاخص «حوزه و گستره عملکرد» نیز میتوان اندیشکده ها را تقسیم بندی کرد که عبارتند از: ۱- شهری یا استانی ۲- ملی ۳-  بین الملی ۴- منطقه ای

و نیز به لحاظ شاخص «وابستگیها و روابط سازمانی» نیز میتوان چنین دسته بندی کرد:  ۱- مستقل ۲- دانشگاهی ۳- نیمه دولتی ۴- دولتی

                                       ————————————————————————————

منابع:

۱-ویکی پدیا

۲-باشگاه اندیشه

۳- اندیشکده یقین

۴-فصلنامه راهبرد دفاعی



درباره نویسنده

نوشته های مرتبط

2 نظر

  1. حسین صادقی

    با سلام
    نیاز به اندیشکده های مختلف در کشور ما بسیار احساس میشود،
    ولی علت عدم تشکیل آنها از سوی نهاد های دولتی و غیردولتی
    چیست؟
    آیا میشود به این راحتی گفت که ما اندیشمند نداریم، یا نیاز به
    اندیشکده نداریم، و یا احساس مسئولیت در این قبال نمیکنیم؟

    پاسخ
  2. دوست

    عزیزم
    در کشوری که حتی فکر کردن باید اجازه گرفت نیاز به اندیشکده در مسولان احساس نمی شود که هیچ بلگه آنرا مزاحم هم می دانند
    پس اصرار بر چیزی که مزاحم تلقی می شود چه معنی دارد ؟؟؟!!!!!!!!!!!!!!!!

    پاسخ

نظری بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *