بررسی جامع: استحاله‌ی انقلاب چین در رابطه‌ی با آمریکا؛ از کمونیسم تا سیاست درهای باز به‌سوی لیبرالیسم | باشگاه استراتژیست‌های جوان - Part 17

بررسی جامع: استحاله‌ی انقلاب چین در رابطه‌ی با آمریکا؛ از کمونیسم تا سیاست درهای باز به‌سوی لیبرالیسم

بررسی جامع: استحاله‌ی انقلاب چین در رابطه‌ی با آمریکا؛ از کمونیسم تا سیاست درهای باز به‌سوی لیبرالیسم

نتیجه‌گیری



تحلیل شکاف‌: از مائوئیسم تا دنگیسم، انطباق چین با لیبرالیسم

برای تحلیل تقابل کشورها در سطح مسائل استراتژیک می‌توان از روی‌کردهای مختلفی در طرح‌ریزی استراتژیک استفاده کرد؛ اما روی‌کردی که برای تحلیل نوع تقابل بین آمریکا با چین در طی حدود پنجاه سال مطرح بوده است، روی‌کرد استقامت‌مدار (چشم‌انداز ـ مأموریت[۱۰۹]) را مبتنی بر قاعده‌ی مرکزـ پیرامون ایجاب می‌کند. در این روی‌کرد دو مؤلفه‌ی کلیدی مطرح است که به تبع آنْ سه حالت رقم می‌خورد؛ ۱) چشم‌انداز یا هدف حریف ۲) چشم‌انداز یا هدف خودی

تقابلی که بین اهداف و چشم‌اندازهای دو کشور به‌مثابه‌ی دو حریف به وجود می‌آید، شکافی[۱۱۰] فزاینده را در نزدیکی و تعامل بین آن دو کشور به وجود می‌آورد. تقابل اهداف و چشم‌اندازها به‌گونه‌ای که در نسبت با هم انطباق‌پذیر نباشند و مبنای اختلاف، درگیری و تخاصم دو کشور را رقم بزنند ریشه در اصول ایدئولوژیک آن‌ها دارد.

در اواخر دهه‌ی ۴۰ میلادی (۱۹۴۹) در چین که مائو زدونگ توانست ایدئولوژی مارکسیسم را رهبری کند و با ایجاد انقلابی در چین اندیشه‌ی چپ را بر سریر قدرت بنشاند، تقابل خود را با آمریکا آغاز کرد. این تقابل و تخاصم به این دلیل رقم خورد که آمریکا به‌عنوان کانون ایدئولوژی لیبرالیسم در جهان مطرح بوده است. و دو ایدئولوژی مارکسیسم و لیبرالیسم در اصول قطعی خود هیچ‌گاه امکان جمع و ضرب با یک‌دیگر را ندارند. از این‌رو از ۱۹۴۹ شکافی فزاینده بین روابط چین و آمریکا به وجود آمد؛ که متأثر از آن روابط قطع و سفارت‌خانه‌های دو کشور تعطیل شدند و برآمده از اصول ضدامپریالیستی مارکسیسم، رهبران چینْ خصوصاً شخص مائو در خطابه‌های خود دائم دشمنی خود را با آمریکا و رهبران آن بروز می‌دادند. البته آمریکا هم دست به تحریم‌های اقتصادی علیه چین می‌زد و با ورود به کره‌ی شمالی، ویتنام، تایوان و هنگ‌کنگ سعی در تقویت پایگاه‌های خود در حیاطِ خلوت چین داشت تا سایه‌ی تهدیدِ نظامی همواره بر سر ایدئولوژی رقیب جا خوش کرده باشد. همچنین در این سال‌ها چین کرسی مستقل در سازمان ملل نداشت و پکن به‌عنوان پایتخت این کشور به رسمیت شناخته نمی‌شد؛ بل‌که تایوان که در اختیار حزب ملی‌گرای کومینگ‌تانگ قرار داشت در مجامع بین‌المللی به رسمیت شناخته می‌شد.

این شکافِ فزاینده در انطباق چشم‌انداز دو کشور ادامه داشت تا اوایل دهه‌ی ۷۰ میلادی (۱۹۷۲) که توسط نخست‌وزیر چین     ـ چو ئن‌لای ـ و رئیس‌جمهور آمریکا ـ ریچارد نیکسون ـ این طلسم شکسته شد و پروژه‌ی تعدیل انقلاب چین مبتنی بر آتش‌بس ایدئولوژیک کلید خورد؛ این اتفاق خود انقلابی جدید در این کشور محسوب می‌شد؛ اما به‌دلیل دشمنی بیست ساله و اختلافات عمیق ایدئولوژیک، نوع رابطه به «رابطه‌ی قهرآمیز مبتنی بر هم‌زیستی مسالمت‌آمیز» تبدیل شد. با این اتفاق، شکافِ فزاینده‌ی انطباقِ چشم‌اندازِ دو کشور به وضعیت موازی تغییر حالت داد و شرایط بحرانی خصوصاً در حوزه‌ی ژئوپلیتیک، با عقب‌نشینی نیروهای دو کشور از مرز کره‌ی شمالی و توافقات اولیه بر سر منطقه‌ی تایوان که در اختیار حزب کومینگ‌تانگ قرار داشت، قدری آرام گرفت.

ادامه‌ی این انقلاب با انقلاب دیگری در اواخر دهه‌ی ۷۰ میلادی تثبیت شد که در حوزه‌ی سیاست «سیاست خارجی توسعه‌گرا» و در حوزه‌ی اقتصاد «سیاست درهای باز» را در اصول خود نهادینه داشت؛ در نهایت، آمریکا توانست به کمک این اصول و سرپل‌های نفوذ که در قالب افرادِ «تجدیدنظرطلب» در رأس حزب کمونیست قرار داشتند، شکاف بین چشم‌انداز دو کشور را از موازی به کاهنده تغییر دهد و به‌مرور در طی بیست سالِ بعد از آن (یعنی تا پایان قرن بیستم) چشم‌انداز چین را از نظام کمونیسم به نظام لیبرال ـ کاپیتالیسم تبدیل کند. این انقلاب به رهبری دنگ شیائوپینگ رقم خورد و وی توانست تا پایان عمرش (۱۹۹۷ میلادی) فرآیند تغییر مائوئیسم[۱۱۱] به دنگیسم[۱۱۲] را مدیریت کند و چشم‌انداز انقلاب اول چین را با انقلابی در اصول و مفاهیم با چشم‌انداز آمریکا منطبق نماید.

در پایان، تحلیل شکاف[۱۱۳] و نحوه‌ی تغییر چشم‌اندازِ چین، مبتنی بر روی‌کرد استقامت‌مدار (چشم‌انداز ـ مأموریت) در قالب سه انقلاب اساسی آمده است.

 


پی‌نوشت:

[۱۰۹] Vision-Mision

[۱۱۰] Gap

[۱۱۱] Maoism

[۱۱۲] Dengism

[۱۱۳] Gap Analysis

 

برگه ها: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18


درباره نویسنده

نوشته های مرتبط

نظری بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *