بررسی جامع: استحاله‌ی انقلاب چین در رابطه‌ی با آمریکا؛ از کمونیسم تا سیاست درهای باز به‌سوی لیبرالیسم | باشگاه استراتژیست‌های جوان - Part 13

بررسی جامع: استحاله‌ی انقلاب چین در رابطه‌ی با آمریکا؛ از کمونیسم تا سیاست درهای باز به‌سوی لیبرالیسم

بررسی جامع: استحاله‌ی انقلاب چین در رابطه‌ی با آمریکا؛ از کمونیسم تا سیاست درهای باز به‌سوی لیبرالیسم

۲) دکترین دنگ: ریویژن انقلاب

حضور دنگ شیائوپینگ در رأس قدرت

«بگذار نخست بعضی از مردم ثروت‌مند بشوند.»[۶۱]

دنگ شیائوپینگ

در دوران کوتاه دو ساله‌ی رهبری هوا گوفنگ[۶۲] بر حزب کمونیست چین، دنگ شیائوپینگ در هسته‌ی قدرت و تصمیم‌گیری وارد شد؛ اما هنوز دوران نخست‌وزیری خودش آغاز نشده بود. حضور دنگ درون ساختار قدرت چین به سال‌های اولیه‌ی انقلاب و حتا قبل‌تر از آن، یعنی به زمان مبارزات چریکی باز می‌گردد؛ اما این حضور پرسابقه منافاتی با انحراف از اندیشه‌ی رهبر انقلاب، یعنی مائو ندارد. همین تمایز بنیادین بین اندیشه‌ی مائو و دنگ بود که در زمان حیات مائو دو بار به تصفیه‌ی دنگ منجر شد؛ تا حدی که مانند افراد دیگری که در جریان انقلاب فرهنگی دست‌خوش شکنجه و آزاد و اذیت نیروهای ارتش سرخ قرار می‌گرفتند، دنگ نیز با دریافت برچسب ضد انقلابی‌گری به اردوگاه‌های کار اجباری فرستاده شده بود و مورد بازجویی و تفتیش عقاید قرار گرفت. این اتفاق هر دو بار در زمان حیات مائو رقم خورد؛ اما یک بار در زمان حیات چو ئن‌لای و بار دیگر بعد از مرگ وی و در جریان تشییع جنازه اعتراض‌آمیز او توسط مردم. در مرتبه‌ی اول بعد از چند ماه دوریِ دنگ از قدرتْ وی به درخواست چو ئن‌لای به مسئولیت باز می‌گردد. اما در دفعه‌ی دوم، هسته‌ی رادیکال موسوم به گروه چهار نفره، بعد از مرگ چو ئن‌لای و جریان تشییع جنازه او، فرصت را مناسب دیدند تا دوباره دنگ را از صحنه‌ی قدرت حذف کنند و به دستور مائو دوباره دست به تبعید وی زدند. تا این‌که با مرگ مائو در همان سال ـ ۱۹۷۶ میلادی ـ رهبری حزب به دست هوا گوفنگ افتاد که از حامیان تعدیل انقلاب بود. بنابراین دنگ دوباره توانست به جرگه‌ی قدرت بپیوندد و اصلاحاتی که برای تغییر ماهیت انقلاب چین مدنظر داشت را پیاده‌سازی کند.

چو ئن‌لای و دنگ شیائوپینگ از هم‌فکران و حامیان یک‌دیگر محسوب می‌شدند، و نزدیکی فکری آن‌ها ماهیت دوی امدادی را با حضورشان در قدرت ایجاد کرده بود؛ ماهیتی که نتیجه‌ی آن تغییر مسیر انقلاب چین از اهداف آرمان‌خواهانه و ستیزه‌جویانه‌ی چین در نسبت با آمریکا بود؛ ماهیتی که بخشی از این مسئولیت خطیر را به عهده‌ی چو در به‌کارگیری ترفندهایی برای آغاز رابطه با غرب و عادی‌سازی مناسبات و بخش دیگر مسئولیت را به دوش دنگ برای ادامه و تثبیت روابط تا رسیدن به جامعه‌ی سرمایه‌گرایی قرار داده بود. از این‌رو دوران نخست‌وزیری چو ئن‌لای، خصوصاً پنج سال آخرْ زمینه‌ساز ظهور و بروز دکترین دنگ در ریویژن[۶۳] انقلاب کمونیستی چین بود.

اصولاً ریویژن یا تجدیدنظرطلبی در جوامعی با ماهیت انقلابی معنا و مفهوم دارد؛ جوامعی که عنصر ایدئولوژی و ارزش‌های انقلابی به‌عنوان پیش‌ران و موتور محرکه‌ی آن‌ها محسوب می‌شود و خط‌مشی تصمیماتشان را می‌سازد. حال، در این جوامعْ تفاوت نظرات و انحراف از آرمان‌های آن انقلاب می‌تواند مبنای شکل‌گیری ویژن[۶۴] یا اهدافی متفاوت باشد؛ ویژنی که از تمایز بین دو جهان‌بینی حاصل می‌شود:

تمایز بین آرمان‌گراییِ[۶۵] انقلابی که جهان را به زیر چتر اندیشه‌ی خود می‌بیند و برای آن پارادایمی به قائده‌ی ایدئولوژی‌اش قائل است، با عمل‌گراییِ[۶۶] توسعه‌گرا که رفاه فعلی و آسایش وضع موجود را آن هم فقط در حیطه‌ی مرزهای سرزمینی و صرفاً برای برخورداران از ثروت بیشتر برمی‌تابد.

هر چند که این دو مقوله از اساس از یک‌دیگر جدا نیستند و آرمان‌گرایی انقلابی در ذات خود مبتنی بر عمل‌گرایی پیش می‌رود؛ اما اندیشه‌ی تجدیدنظرطلب[۶۷] برای نفی اندیشه‌ی انقلابی و رسیدن به اصول توسعه‌ی مدرن باید عمل‌گرایی را با هدف ایجاد رفاه در زندگی مردم از ایدئولوژی جدا کند و تمایز قائل شود.

«دنگ و گروه هم‌فکرش بر این اعتقاد بودند که اقتصاد در رأس امور است و صلح و ترقی به‌منظور دست‌یابی به امنیت توسعه‌ی سیاسی، مهم‌ترین دغدغه‌ی جهان معاصر است. هدف اولیه و اصلی اصلاح‌طلبان ایجاد نظامی توانمند بود که بتواند رشد اقتصادی را به‌صورت مداوم و متعادل تضمین نماید. بر همین اساس در دوران مائو که تداوم انقلاب و مبارزه عقیدتی اولویت بیشتری نسبت به کسب ثروت و رشد اقتصادی داشت، اصلاح‌طلبان و دنگ شیائوپینگ بارها تصفیه و از صحنه‌ی سیاسی کشور کنار گذاشته شده بودند؛ اما در این زمان با توجه به بروز مشکلات جدی در عرصه‌ی سیاست و اقتصاد چین از یک‌سو و ده‌ها سال فقر و فلاکت توده‌ی مردم از سوی دیگر، سیاست‌های جدید که هدف آن بهبود سطح زندگی مردم اعلام شده بود جذاب می‌نمود.»[۶۸]

مطالعه‌ی «تجدیدنظرطلبی» به‌عنوان یک دکترین در تاریخ انقلاب کمونیستی چین، یک استراتژی را روشن می‌کند؛ استراتژی‌ای که در انقلاب کمونیستی شوروی هم قابل مشاهده است: «استراتژی تغییر اولویت». تغییر اولویتِ انقلاب از سطح انگاره‌ها و آرمان‌های ایدئولوژیک به سطح خواسته‌ها و نیازهای استراتژیک.

حال، در فرآیند استحاله‌ی یک انقلابْ «تجدیدنظرطلبی» این‌گونه عمل می‌کند که «تغییر اولویتِ» انقلاب نهایتاً به «تغییر ماهیتِ» آن می‌انجامد؛ چراکه اولویتِ اقدامات یک کشور مشخص‌کننده‌ی هدف و آرمان آن جامعه است. از این‌رو رهبران جدیدی که با روی‌کرد تجدیدنظر و تغییر وارد می‌شوند، با تأیید ضمنی و صرفاً کلامی نظرات و اندیشه‌های رهبران پایه‌گذار انقلاب، عمل خود را معطوف به اصول توسعه‌خواهانه تنظیم می‌کنند.

دنگ نیز در فرآیندِ عمل خود مبتنی بر همین رویه جلو رفت و با شعار مائوئیسم و پای‌بندی به اقتصاد سوسیالیستی، اصول اقتصاد لیبرال را در چین پیاده کرد.

«دنگ اگرچه در عرصه‌ی عمل به بسیاری از مفاهیم پایه‌ای ایدئولوژیک مارکسیسم پشت کرد، اما در حوزه‌ی نظر بر این نکته پافشاری می‌کرد که: مالکیت بر ابزار تولید نقش اساسی ایفا می‌کند و ما باید همچنان از سوسیالیسم حمایت کنیم.»[۶۹]

«در مانوری محاسبه‌شده رهبران چین بعد از مائو توانستند با ستایش مائو به سرعت سیاست‌های رادیکال او را دفن کنند و به سمت توسعه‌ی اقتصادی حرکت کنند. با تأکید دوباره بر اصل فراموش‌شده‌ی مائو یعنی ”جست‌وجوی حقیقت از واقعیت“ و پذیرش عمل‌گرایی به‌عنوان یگانه معیار آزمون حقیقت، دولت چین خود را از بندهای ایدئولوژیک رها کرد.»[۷۰]

«دنگ شیائوپینگ 1997ـ1904، رهبر اصلاحات چین»
«دنگ شیائوپینگ ۱۹۹۷ـ۱۹۰۴، رهبر اصلاحات چین»

 



 

پی‌نوشت:

[۶۱] این شعار را دنگ در برابر دکترین «نزاع طبقاتیِ» مائو ـ‌که شاکله و علت برآمدن انقلاب کمونیستی چین بود ـ در دوران اصلاحات مطرح می‌کرد.

[۶۲] از ۱۹۷۶ چند ماه پس از مرگ مائو تا ۱۹۷۸.

[۶۳] Revision

[۶۴] Vision

[۶۵] Idealism

[۶۶] Pragmatism

[۶۷] Revisionism

[۶۸] اژدهای شکیبا ـ فریدون وردی‌نژاد، ابوالفضل علمایی‌فر و شهرام قاضی‌زاده ـ نشر اطلاعات ـ چاپ دوم، ۱۳۹۰ ـ ص ۲۶۹

[۶۹] همان ـ ص۲۷۲

[۷۰] چین چگونه سرمایه‌داری شد؟ ـ رونالد کوز و نینگ وان ـ ترجمه سید پیمان اسدی ـ نشر دنیای اقتصاد ـ ۱۳۹۳ ـ ص ۸۶

برگه ها: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18


درباره نویسنده

نوشته های مرتبط

نظری بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *