برآورد استراتژیک عراق

عراق به عنوان یکی از مهمترین حوزه های تمدنی جهان محسوب می شود که تمدن بین النهرین می باشد. در یک بررسی تاریخی می توان 2 نوع عراق را از هم متمایز نمود:

الف-عراق باستان:که شامل حوزه تمدنی بین النهرین می باشد ودر حدود 2000 سال پیش از میلاد نیز تمدن های آکاد ، سومر، بابل و آشور در این منطقه شکل گرفته بودند. از سال 539 قبل از میلاد در طی جنگی بین کوروش بزرگ و شاه بابل به تصرف ایران درآمد و به مدت بیش از 11 قرن جزو قلمرو فرمانروایی ایران قرار داشت.

ب-عراق اسلامی: در زمان خلیفه دوم در سده یکم هجری اعراب مسلمان با شکست دادن حکومت ساسانیان توانستند عراق را جزئی از قلمرو اسلام درآورند. با ورود اسلام به عراق زبان آن کشور عربی گردید و با فراگیری این و با انتقال پایتخت از مدینه به بغداد در زمان امام علی (ع) این منطقه مرکز دنیای اسلام شد ، بغداد افسانه ای هزار و یک شب که بیشتر در زمان خلافت عباسیان در بغداد بوده است مربوط به دوران اوج اسلام می باشد. عراق قتلگاه ائمه بزرگوار نیز می باشد که واقعه عاشورا و شهید شدن امام حسین (ع) به دست یزیدبن معاویه نیز در کربلا رخ داده است.

دوران معاصر عراق

بعد از جنگ جهانی اول و شکست امپراطوری عثمانی، عراق  طبق قرارداد سایکس-پیکوت تحت قیمومت انگلیس درآمد. به این ترتیب بعد از سال 1920 از به هم پیوستن سه منطقه بغداد، بصره و موصل کشور عراق تشکیل گردید. یک سال بعد از تشکیل کشور عراق فیصل اول با حمایت انگلستان و با رای گیری عمومی به پادشاهی عراق انتخاب شد. در سال 1932 قیمومیت انگلستان پایان پذیرفت و عراق رسما اعلام استقلال کرد. 4 سال بعد یعنی در سال 1936 اولین کودتای نظامی در عراق رخ می دهد از 40 کودتایی که در دوران معاصر در کشورهای عربی رخ داده است 10 مورد آن مربوط به عراق است که نشان دهنده این است که بعد از 1936 عراق معاصر توسط نظامی ها اداره شده است. در دوران جنگ سرد عراق یکی از متحدین اتحاد جماهیر شوروی بود و شوروی از این طریف می توانست تسلط خود را در قسمت غرب آسیا (خاورمیانه)  افزایش دهد.

حزب عربی سوسیالیستی بعث یک حزب سیاسی بود که توسط میشل عفلق ، صلاح الدین البیطار در سوریه تاسیس شد. بعثیسم ، آمیزه ای از ناسیونالیسم عربی و سوسیالیسم بود.این سوسیالیزم متاثر از اشتراکیه عربی بود که دارای گزاره و مولفه هایی از تفکر عربی و آداب و رسوم عربی می باشد و آن را نوعی ناسیونالیسم می دانند  و به معنی سیوسیالیسم علمی طبق تفسیر مارکیسیم نبوده است.اما شاخه منطقه ای آن در کشور عراق در سال 1951 و در پی اختلاف بعثی های عراق با سوریه  توسط فواد الرکابی بنیان گذاری گردید و نام حزب عربی سوسیالیستی را  که هم نام حزب اصلی در سوریه بود را بر خود نهاده و خود را وارث حقیقی ایدئولوژی پان عربی و سوسیالیسم  دانستند. در سال 1968 و طی یک کودتا توسط احمد حسن البکر حکومت عبدالرحمن عارف سقوط کرده و با تشکیل شورای فرماندهی انقلاب قدرت را در دست گرفت.وی نیز در سال 1979 بر اثر فشار صدام حسین مجبور به استعفا شد و صدام رئیس جمهور عراق گردید.حزب بعث عراق بعد از حمله آمریکا و متحدانش در سال 2003 قدرت را از دست داد و صدام در دادگاه عالی محاکمه گردید و به جرم جنایت علیه مردم عراق در سال 1385 در بغداد به دار مجازات آویخته شد و از آن تاریخ به بعد فعالیت این حزب در عراق غیر قانونی اعلام گردید.

ترکیب سیاسی در حکومت عراق در زمان صدام

 به دلیل عدم همزیستی قومیت ها و مذاهب همیشه دیکتاتوری در عراق مطرح می باشد.سیستم حکومتی عراق در زمان صدام یک فرماندهی ملی دارد و یک شورا که شورای رهبری انقلاب می باشد.این شورا شخصی را به عنوان رئیس جمهور انتخاب می کند که در راس آن صدام بوده و سه قوه مجریه ، قضائیه و مقننه تابع این شخص می باشند و سیستم امنیتی آن معروف به استخبارات است.

iraq map

ترکیب جمعیتی عراق

جمعیت عراق از دو بخش عرب و کرد تشکیل می گردد . عرب ها نیز از دو مذهب سنی با 13 درصد و شیعه با 67 درصد هستند. کردها نیز که بیشتر در شمال عراق مستفر می باشد شیعه ، مسیحی و اقلیت یهودی می باشند. البته اقلیت های دیگری نیز چون ایزدی ها ، ترکمنان و آشوریان نیز در عراق زندگی می کنند که تقریبا در حدود 5 درصد از جمعیت کل را تشکیل می دهند.

جغرافیا و تقسیمات کشوری عراق

عراق کشوری است در منطقه غرب آسیا که از شما با کشور ترکیه از غرب با اردن و سوریه از شرق با ایران و از جنوب با کشورهای عربستان و کویت همسایه می باشد.مساحت عراق 438317 کیلومتر مربع می باشد.عراق دارای 18 استان می باشد و 4 شهر مذهبی آن نجف ، کربلا ، سامرا و کاظمین است.شیعیان در قسمت جنوبی و غرب ساحل فرات ، سنی ها در شمال و کردها در شمال و شمال شرق عراق مستقر می باشند.

وضعیت های استراتژیک عراق

iraq map 2

عراق ژئواستراتژیک عراقی است که مانند آلمان دارای فضای حیاتی محدودی می باشد و به دلیل وجود اقدام و مذاهب متنوع دارای پتانسیل بالای تجزیه طلبی است.فضای حیاتی مورد نیاز عراق دریا می باشد و عراق برای برون رفت از این محدودیت نیاز به راه یابی به دریا دارد.

حوزه های ژئواستراتژیک پیرامون عراق

الف- منازعه هیدروپلیتیک بین ایران و عراق (اروند رود)

ب-منطقه بی طرف بین عراق و عربستان که موضوع ژئوپلیتیکی می باشد.

ج-موقعیت ژئوپلیتیک کشور کویت که در زمان صدام استان 19 محسوب می شد.علت این امر نیز دسترسی به فضای حیاتی دریا و منطقه بی طرف بود.

د-موقعیت ژئوپلیتیک در الانبار با کشور اردن

یک حوزه هلالی در شمال عراق بحث ژئوکالچرال می باشد که این حوزه تعامل اکراد عراقی ، سوریه ، ترکیه و ایران می باشد.این حوزه هلالی وضعیتی ژئواستراتژیک برای عراق ایجاد کرده که اکراد معارض ترکیه ، ایران و سوریه و گروهک تروریستی داعش به هنگام   بروز مشکل به آنجا پناه می برند.البته این حوزه محوراصلی ورود داعش به عراق بود.

 


پی نوشت:

لبنسروم واژه ای آلمانی به معنای فضای حیاتی و فضایی برای زندگی و مواد اولیه است.

نوشته سید رحمانی

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *